fb_header2.jpg


Dział

Wierzenia Polan:

wierzenia-polan_iko2.jpg

liniaszara100.jpg
Nasze Forum:

Forum_Weneda_Mitologia_Staropolska2.jpg

www.Weneda.net

liniaszara100.jpg

BogowiePolscy
na Facebooku:
facebook-icon.png
Już ponad 6530
osób
pulubiło
nasz profil,

zapraszamy!
liniaszara100.jpg
Nasz profil
na Twitterze:

twitter-icon.png
liniaszara100.jpg
"Do tych czasów
w Polsce święto tej
[Dziewanny]
święcą, czyniąc
sobótki, paląc ognie
tamże śpiewając
pieśni [miłosne]".
-- Marcin z Urzędowa (1500-1573)

liniaszara100.jpg

Materiały
pomocnicze


liniaszara100.jpg

Galeria
Bogów Polskich:

DziewannaPM.jpg


liniaszara100.jpg
Współpraca:

Patrimonium_Europae2.png
liniaszara100.jpg

Pieczec_Akademii_Krakowskiej_za_Jagielly.png

Najstars
ze znane
źródło o
bogach
polskich
(1405 r.)
powołujące
się na
wcześniejsze
kroniki
oraz żywe obrzędy
zielonoświątkowe:
Postylla Łukasza z
Wielkiego
Koźmina.

liniaszara100.jpg

Aktualności

Strona Poprzednia 1 2 3 4 Strona Następna

Zamek drewniany polski

2013-07-01,10:11:21


Zamek_drewniany_polski_iko.jpg

Zamek drewniany polski, rekonstrukcja wzorcowa. Drzeworyt sztorcowy z 1907 roku autorstwa Kazimierza i Tadeusza Mokłowskich. Jednym z przetrwałych do dziś przykładów tego typu budownictwa jest późnogotycka wieża (dzwonnica) w Beszowej Rycerskiej. Jeszcze w roku 1618 określano ją jako „staroświecką” i grożącą zawaleniem. Niedługo potem wieża przeszła gruntowny remont, uważa się jednak iż wiernie zachowano jej pierwotny kształt:

http://imageshack.us/photo/my-images/96/dsc09913q.jpg

http://dawnekieleckie.pl/beszowa-dzwonnica-przy-kosciele-popaulinskim-p-w-sw-piotra-i-pawla-gmina-lubnice-powiat-staszowski/


(A Polish wooden castle, a model reconstruction. A 1907 wood engraving by Kazimierz and Tadeusz Mokłowski)


liniaszara.jpg

Sobótka w Mikułowicach

2013-06-20,23:51:45

10_Dziewanna_Sobotka_iko.jpg

Sobótka we wsi Mikułowice
- Pośród wielu współczesnych tekstów i materiałów odnoszących się do święta Sobótki (zwanego w Polsce także Wiankami, Palinocką, Kopernocką, Jarnocką, Małą Nocel, Wielkim Wschodem i Nocą Świętojańską) mało jest takich, które przekazywałyby całościowy przebieg obrzędu jaki przy tej okazji tradycyjnie wykonywano. Przedstawiamy relację etnograficzną z obrzędu Sobotki autorstwa Szczęsnego Jastrzębowskiego z roku 1891.

liniaszara.jpg

Dziewanna - pani lasów i gajów

2013-06-19,00:22:30

01_SwietowitJessa_iko.jpg
Bogini Dziewanna - w przekazach etnograficznych oraz źródłach staropolskich to bogini młodości, wiosny, zwierząt, łowów i dzikiej przyrody. Zapamiętana szczególnie w wierzeniach polskich i łużyckich jako opiekunka lasów i borów. Powszechnie utożsamiona z Dianą-Artemidą oraz z wczesnowiosennym, iglastym Gaikiem/Latkiem - który i dziś zwykle towarzyszy wyobrażeniu bogini Marzanny. Zapraszamy do lektury artykułu Grzegorza Niedzielskiego - "Dziewanna – pani lasów i gajów".


liniaszara.jpg

Focus.pl: Zagadka Wzgórza Lecha

2013-05-28,21:40:00



Zagadka_Wzgorza_Lecha_Focus.jpg

Czy najświętsze zabytki Gniezna stoją dokładnie w miejscu pogańskich świątyń? Czy obecny kościół św. Jerzego postawiono tam gdzie niegdyś czczono boga Jasza (Jeszę), a Archikatedrę Gnieźnieńską w miejscu gdzie oddawano cześć Marzannie i Nyji? Zapraszamy do lektury artykułu Grzegorza Niedzielskiego "Zagadka Wzgórza Lecha", jaki ukazał się w październikowym numerze Focus Historia (10/2012). Obecnie artykuł dostępny jest na stronach serwisu internetowego Focus.pl.


liniaszara.jpg

Zielone Świątki, bogowie i dziewczęta z mieczami

2013-05-18,23:22:59


Zielone Świątki to polska, ludowa nazwa święta majowego, pierwotnie związanego z przedchrześcijańskimi obchodami święta wiosny i związanymi z nią siłami płodności. Jedną z najstarszych form tego święta było zapewne Stado wspomniane przez kronikarza Jana Długosza, który około roku 1455 pisał:

"Na ich [bogów] cześć ustanawiane były i urządzane igrzyska w pewnych porach roku, dla przeprowadzenia których nakazywano zbierać się w miastach tłumom mieszkańców obojga płci ze wsi i osiedli. Odprawiano zaś je prze bezwstydne i lubieżne przyśpiewki i ruchy, przez klaskanie w dłonie i podnietliwe zginanie się oraz inne miłosne pienia, klaskanie i uczynki przy równoczesnym przywoływaniu wspomnianych bogów i bogiń z zachowaniem rytuału. Obrządek tych igrzysk, raczej niektóre jego szczątki [istnieją] u Polaków aż do naszych czasów, mimo że wyznają oni chrześcijaństwo od 500 lat, powtarzane są co roku na Zielone Święta i przypominają dawne zabobony pogańskie dorocznym igrzyskiem, zwanym po polsku "Stado", co tłumaczy się po łacinie grex, kiedy to stada narodu zbierają się na nie i podzieliwszy się na gromady, czyli stadka w podnieceniu i rozjątrzeniu umysłu odprawiają igrzyska, skłonni do rozpusty, gnuśności i pijatyki."

Równie ciekawie brzmią źródła synodalne, o pokolenie starsze, podające przy tej okazji imiona dawnych bogów czczonych w Polsce:

„Zabraniajcie również klaskań i śpiewów, w których wzywa się imiona bożków Lado, Yleli, Yassa, Tya, a które się zwykło odprawiać podczas Zielonych Świąt.”
--- Statua provincialia breviter, 1420 r.

„Niestety nasi starcy, starki i dziewczęta nie przykładają się do modłów, aby godni byli przyjąć Ducha św, ale niestety w te trzy dni <Zielonych Świątek>, co by należało spędzić na rozmyślaniu, schodzą się starki, kobiety i dziewczęta nie do kościoła, nie na modły, ale na tańce, nie Boga wzywać, ale diabła, mianowicie Ysaya, Lado, Ylely, Yaya..."
--- Sermones per circulum anni Cunradi, 1423 r.

Niedawne, a nawet obecne obyczaje ludowe związane z Zielonymi Świątkami to nadal żywotne ślady wierzeń przedchrześcijańskich. Mają one przede wszystkim zapewnić obfitość nadchodzących i tegorocznych plonów. W tym celu palono ognie, tańczono przy nich (podobnie jak podczas Nocy Sobótkowej), domy bielono i przystrajano zielonymi gałązkami, izby okadzano i przyozdabiano tatarakiem oraz kwiatami. Oczywiście do dziś jedną z najbardziej typowych praktyk zielonoświątkowych jest ustawianie w obejściu młodych brzózek. Wszystko to miało zapewnić gospodarzom urodzaj i ochronę przed urokami.

Zielone_Swiatki_brzoza.jpg
Fot. Wikipedia.

W Polsce, przy okazji Zielonych Świątek, praktykowany był również niezwykle interesujący taniec dziewcząt z mieczami. Średniowieczny teolog i prawnik Łukasz z Wielkiego Koźmina w swojej Postylli podkreśla iż był to taniec ku czci dawnych bogów, żywy jeszcze w końcu XIV wieku! Oto treść tej relacji, aż o dwa pokolenia starszej od kroniki Jana Długosza (wg różnych badań pochodzi ona z lat 1405 - 1412), a do niedawna niemal nieznanej:

"Należałoby zwrócić uwagę na tych, którzy dzisiaj [na Zielone Swięta] mówią rzeczy bezbożne w tańcach lub gdzie indziej na widowiskach, rozważają w sercu rzeczy nieczyste, wykrzykują i wymieniają imiona bożków, i zastanowić się, czy jest możliwe <ich> nawrócenie do Boga Ojca. […] Albowiem nie zbawia się człowiek w imię Łado, Jassa, !Quia, Nija, tylko w imię Jezusa Chrystusa […] Nie Łada, nie Jassa, nie Nija, które są skądinąd imionami bożków tu w Polsce czczonych, jak zaświadczają niektóre kroniki samych Polaków…"

"Przypominam sobie, iż w młodości czytałem w pewnej kronice, że były w Polsce bóstwa, skąd też do naszych czasów dociera taki obrzęd, a mianowicie tańce wykonywane przez dziewczęta z mieczami, jak gdyby na ofiarę bożkom pogańskim, a nie Bogu, i przez chłopców uzbrojonych w miecze i kije, które nawzajem sobie rozłupywali…"

Jak się okazuje obrzęd ten nie zaginął, przetrwał do dziś w południowosłowiańskiej Chorwacji. Taniec ten wykonuje się ku czci Królowej Ljelji (w białym wianku) i Króla (z mieczem). Postacie te podczas symbolicznego wesela przysparzają gospodarzom powodzenia i urodzaju. Wszystko to oczywiście w czasie naszych Zielonych Świątek. Trudno chyba o lepsze potwierdzenie dla polańskiej bogini płodności - Dzidzileyli odnotowanej przez kronikarza Jana Długosza, który pisał: "Wenerę nazywali Dzidzileylą i mieli ją za boginię małżeństwa, więc też upraszali ją o błogosławienie potomstwem i darowanie im obfitości synów i córek". Z kolei wyraźnie pokrewne Dzidzileyli imię Lela oraz Yleli pojawia się we wcześniejszych zapisach synodalnych na Zielone Świątki (przytoczonych powyżej), źródłach klasztornych na Łysej Górze (por. badania prof. Jerzego Gąssowskiego) czy szeroko w wielu słowiańskich obrzędach weselnych. Obecnie chorwacki taniec z mieczami wpisany jest na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Poniżej film przedstawiający obrzęd.



Jak podaje prof. Leszek Kolankiewicz, taniec taki (Kraljice na Zielone Świątki), pierwotnie z mieczami oraz z przyśpiewem "Ljeljo" i "Lado" wykonywały dziewczęta także w Serbii jeszcze na początku XIX wieku. Bóstwo Łado wg badań Jana Witolda Suligi oraz Grzegorza Niedzielskiego odpowiada słonecznemu Swarożycowi. Zdaje się to także potwierdzać układanie mieczy w symbolikę solarną oraz charakterystyczne podskakiwanie uczestniczek - wg wierzeń połabskich i kaszubskich młode słońce podskakuje (niczym młody baranek) właśnie na wiosnę.

04_LadaLelaLejla_iko.jpg03_Lado_Swarozyc_iko.jpg
Bogini Lela i bóg Łado, wyobrażenia współczesne (K. Perkowski).

Oczywiście męski bóg Łada/o nie wyklucza tutaj istnienia bogini (jego partnerki) o analogicznym imieniu Łada (por. Frej i Freja, Indra i Indrani i inni). Uwagę taką czynią już prof. Marek Cetwiński i prof. Marek Derwich w ich godnej polecenia książce "Herby, legendy, dawne mity". Ponadto Artur Kowalik i Grzegorz Niedzielski wskazują na bardzo prawdopodobną tożsamość Łady i Leli. Wtedy pod wspomnianymi imionami w rzeczywistości ukrywałaby się jedna bogini.

liniaszara.jpg

Dziewanna - bogini wiosny

2013-05-10,22:59:02


Dziewanna w przekazach etnograficznych oraz źródłach staropolskich to bogini młodości, wiosny, zwierząt, łowów i dzikiej przyrody. Zapamiętana szczególnie w wierzeniach polskich i łużyckich jako opiekunka lasów i borów. Poświęcone jej drzewa to wiecznie zielone sosna i świerk, z których do dziś wykonuje się utożsamiany z Dziewanną wiosenny Gaik (Latko). Zwierzęta widoczne na ilustracji (towarzyszące bogini) to jeleń szlachetny, zając szarak i psy rasy Gończy Polski.

01_SwietowitJessa_iko.jpg

Ilustracja: Kazimierz Perkowski. Autor dziękuje w szczególności Dawidowi Walkowiakowi, Grzegorzowi Niedzielskiemu, Przemkowi Z Koła i Tomaszowi Rogalińskiemu za poświęcony czas i informacje dzięki którym niniejsza grafika mogła okazać się lepsza.

Przy okazji warto przytoczyć fragmenty ważniejszych relacji wiązanych z boginią Dziewanną.

Przekazy etnograficzne:

"Słyszałem w Bobrownikach i Rudnych Piekarach, wsiach za Tarnowskimi Górami, jeszcze Marzannę wynoszą i Dziewannę wnoszą."
-- ze śląskich zapisów Józefa Lompy (1797 - 1863).

"Džiwica, bogini lasów i myślistwa, osobliwie u południowych Łużyczan. Piękna ta niewiasta z łukiem i strzałami (třjelba) ma charty (khort). Mówią też o kimś, kto w południe został w lesie: Hladaj so, zo džiwica k tebi ńepřińdže. Sądzą, że poluje ona i przy świetle księzyca. Džiwi [znaczy tu na Łużycach] dziki, a džiwina – dziczyzna."
-- Oskar Kolberg, "Łużyce".

"Podobnież dziewanna, według pospólstwa, ma tajemniczą własność uleczenia bydląt […]. Właściciel […] bydlęcia, wieczorem o zachodzie słońca, nachyla wierzchołek tej rośliny ku ziemi i przykłada go ciężkim kamykiem lub bryłą ziemi, wymawiając słowa następujące: Dziewanno, dziewanno, panno! Dopóty cię nie odchylę, póki […] nie wypędzisz robaków."
-- Oskar Kolberg, "Lubelskie".

"Czasami przynoszą również z lasu ładnie przybraną lalkę, którą nazywają Latem, Majem lub Narzeczoną. W Polsce nazywają ją Dziewanną, boginią wiosny."
-- Sir James George Frazer (1854 - 1941), "Złota gałąź".

Źródła staropolskie:

"A jako że państwu Lechitów wydarzyło się powstać na obszarze zawierającym lasy i gaje, o których starożytni wierzyli, że zamieszkuje je Diana i że Diana rości sobie władztwo nad nimi, Cerera zaś uważana była za matkę i boginię urodzajów, których dostatku kraj potrzebował, przeto te dwie boginie: Diana w ich języku Dziewanną [Dzewana] zwana i Cerera zwana Marzanną [Marzyana] cieszyły się szczególnym kultem i szczególnym nabożeństwem."
-- Jan Długosz (1455), "Roczniki, czyli kroniki sławnego Królestwa Polskiego".

"Tego obyczáju pogáńskiégo do tych czásów w Polscze niechcą opusczać niewiásty / bo tákiéż to ofiárowánie tego żiela czynią / wieszáiąc / opásuiąc sie niém. Swiętá téż téy diablicy [Dziewannie] święcą / czyniąc sobótki / paląc ognie / krzesząc ogień deskámi / áby była práwa świętość diabelska: támże śpiewáią diabelskié pieśni […] / á miłégo Bogá niedbáią / ábowiem dźień świętégo Jana / wieśniaków przy chwale miłégo Bogá nie będzié / á około sobótki będą wszyscy czynić rozmáite złości."
-- Marcin z Urzędowa (1543), "Herbarz Polski to jest o przyrodzeniu ziół".

"Dianę, boginię łowów, swym językiem zwali Ziewonią albo Dziewanną […] co i dziś w Wielkiej Polszcze i w Sląsku zachowują, albowiem dzieci w niedzielę Srzodpostną, uczyniwszy sobie bałwan na kształt niewiasty Ziewoniej, albo Marzanny, to jest Diany boginiej łowów, który pierwej chwalili, wetknąwszy na kij długi noszą, żałobnie śpiewając, a jeden po drugim opiewając, albo na wózku wożąc."
-- Maciej Stryjkowski (1582), "Kronika Polska".

Obszerniejsze cytaty i szczegółowe przypisy podane zostaną w nowym artykule Grzegorza Niedzielskiego.

Dziewanna (Devana) is a goddess of youth, Spring, animals, hunting and wild nature. She is best remembered in Polish and Lusatian beliefs as a guardian of the forests and woods. The trees sacrificed to her are pine and spruce, from which until this day a Gaik (Latko), a festive identified with her are still performed. The animals shown in the picture (accompanying the goddess) are red deer, a hare, and dog of Polish Hunting Dog breed.

liniaszara.jpg

Święta majowe na Łysej Górze

2013-05-01,11:44:53


Majowe_Lysa_Gora_iko.jpg

Początek maja to czas najważniejszego święta na Łysej Górze. To właśnie tam dawne wierzenia rozkwitają także po reakcji pogańskiej, aż do wieku XII i dalej do XV. W końcu, w wyniku zakazu, miejscowa ludność przenosi święta majowe na pobliską Górę Witosławską, gdzie zabronione praktyki trwają niemal do wieku XX.

"Łysa Góra nazwana od zamku Łysiec, który na niej był, który też tak zwano, iż się z dala bielał.

Na tym też miejscu był kościół trzech [bóstw], które zwano Lada, Boda, Leli. Do których prości ludzie schadzali się pierwszego dnia Maja, modły im czynić i ofiarować."

— "Powieść rzeczy istey" z l poł. XVI w.

Łysa Góra to również (aż do potopu szwedzkiego) najważniejsze miejsce pielgrzymkowe w dawnym Królestwie Polskim. W legendach miejsce to określa się wręcz polskim Olimpem, a szczyt Łysej Góry do dziś otoczony jest pokaźnych rozmiarów wałami kultowymi o rodowodzie przedchrześcijańskim.

Ogólnie znane w Polsce podanie o łysogórskich czarownicach (ale i czarownikach) również nie jest pozbawione podstaw. Pisał o tym szeroko choćby Oskar Kolberg. Co więcej, praktykowanie magii ludowej żywe jest w tym rejonie do dziś.

Bibliografia: Eligia i Jerzy Gąssowscy, Łysa Góra we wczesnym średniowieczu, PAN 1970.


liniaszara.jpg

Bogowie Polscy i Patrimonium Europae

2013-04-11,13:23:10


Dzięki uprzejmości fundacji Patrimonium Europae miło nam przedstawić krótką prezentację naszego projektu, a sporządzoną w języku angielskim.

liniaszara.jpg

The „Polish Gods” Project

What were the ancient Polish Gods like? What can we say about them? Surprisingly, we can say a lot. They still remain with us, undeterred, in numerous beliefs, customs, expressions, legends and unusual behaviours. This story, regardless of many odds, is only beginning.

15_Marzanna_iko.jpg

The aim of the “Polish Gods” project is to recall and restore the image of Gods worshipped by old pre-Polish tribes.

The scope of the project is from the first Lechite traditions to their traces still present nowadays. What is worth underlining, these beliefs are unique, even in comparison with other Slavic peoples.

In Old-Polish sources these gods are always described as Polish, however, they are incessantly compared to other European gods, especially to ancient ones.

In Poland we can also find the echoes of other beliefs – Baltic, Nordic, Sarmatian and Celtic. These are not mere borrowings, their roots reach to archaic Indo-European communities, where a contact with Greek and Roman beliefs may be discerned. This specificity and universalism deserves attention. It is a part of our unjustly forgotten tradition.

http://patrimonium-europae.org/en/2013/02/25/the-polish-gods-project

liniaszara.jpg


In the circle of old Polish mythology and folklore – the choice of literature.


Bogowie_Polscy_Mitologia_Literatura_iko.jpg


This topic still remains barely known. As per our readers’ request, we’d like to bring this topic closer with the following infographics. Within the set we propose as follows:

1. Leszek Kolankiewicz, Dziady. Teatr Święta Zmarłych, Warszawa 1999.
2. Jacek Banaszkiewicz, Polskie dzieje bajeczne mistrza Wincentego, Wrocław 1998.
3. Marek Derwich, Marek Cetwiński, Herby, legendy, dawne mity, Wrocław 1987.
4. Jerzy Samp, Mitopeje Pobrzeża Bałtyku, Gdańsk 2009.
5. Baśnie opowieści gadki przez Oskara Kolberga zebrane, Warszawa 1998.
6. Stanisław Czernik, Trzy zorze dziewicze, Wśród zamawiań i zaklęć, Łódź 1968.
7. Jacek Banaszkiewicz, Podanie o Piaście i Popielu, Warszawa 2010.
8. Jerzy Bartmiński, Słownik stereotypów i symboli ludowych (since at 1996).

These are not all available works, and so we encourage to conduct your own searches, and to get in touch with the rest of the publications mentioned in the footnotes of the materials published on our site (link below).

Ad. 1 Presentation of traces of beliefs concerning the following gods: Jasza/Jesza, Łado and Łada, Kuj/Krak, Dziedzilela, Marzanna, Dziewanna, Nyja. This topi cis dealt with on the pages 257 to 469.

Ad. 2 Description of the following characters performing gods functions: Krak, sons of Krak, Wanda, Holophagus (the Wawel Dragon), the Leman tyrant.

Ad. 3 Ancient Polish gods are described: Nyja, Łado and Łada, Marzanna, Dziewanna and mythical characters performing gods functions: Krak, Piast, Popiel, and others. An intriguing correlation between the moon and pantheon of western Slavic gods is pointed out.

Ad. 4 A study of Kashubian beliefs regarding the Baltic Sea, where Jastrzebog and Morzeczka, the Sea Maiden are mentioned.

Ad. 5 A contemporary selection of folklore gathered within “Lud”, a monumental work of an ethnographer Oskar Kolberg.

Ad. 6 A discussion on the folk cult of Three Zoryas, the mystery of the tale of the Moon’s fight with Vodnik, as well as other beliefs.

Ad. 7 A description of following characters performing gods functions: Piast, Rzepicha, Siemowit, Lestek, Siemomysł, Popiel. A classical indoeuropean division of functions in Siemowit, Lestek and Siemomysł trinityis pointed out. A domestic character of Popiel is shown (in contrary to previous hypothesis).

Ad.8 The list and discussion on stereotypes and symbols in folk beliefs. Subsequent parts of this unique compilation are being published since 1996.

Tłumaczenie: Patrimonium Europae i Przemko z Koła.

liniaszara.jpg

W kręgu mitologii staropolskiej oraz wierzeń ludowych - wybór literatury.

2013-02-25,09:55:44


Mitologia staropolska to temat wciąż prawie nieznany. Na prośbę czytelników przybliżamy go prostą infografiką. W zestawieniu proponujemy kolejno:

1. Leszek Kolankiewicz, Dziady. Teatr Święta Zmarłych, Warszawa 1999.
2. Jacek Banaszkiewicz, Polskie dzieje bajeczne mistrza Wincentego, Wrocław 1998.
3. Marek Derwich, Marek Cetwiński, Herby, legendy, dawne mity, Wrocław 1987.
4. Jerzy Samp, Mitopeje Pobrzeża Bałtyku, Gdańsk 2009.
5. Baśnie opowieści gadki przez Oskara Kolberga zebrane, Warszawa 1998.
6. Stanisław Czernik, Trzy zorze dziewicze, Wśród zamawiań i zaklęć, Łódź 1968.
7. Jacek Banaszkiewicz, Podanie o Piaście i Popielu, Warszawa 2010.
8. Jerzy Bartmiński, Słownik stereotypów i symboli ludowych (ukazuje się od 1996).

Bogowie_Polscy_Mitologia_Literatura_iko.jpg

To nie wszystkie dostępne opracowania, zachęcamy do własnych poszukiwań, jak i sięgnięcia do pozostałych publikacji jakie wymieniamy w przypisach materiałów publikowanych na stronach serwisu www.BogowiePolscy.net.

Ad 1. Przedstawienie śladów wierzeniowych związanych z następującymi bóstwami: Jasza/Jesza, Łado i Łada, Kuj/Krak, Dziedzilela, Marzanna, Dziewanna, Nyja. Temat ten poruszany jest przede wszystkim od strony 257 do 469.

Ad 2. Omawiane postacie w funkcji bóstw: Krak, synowie Kraka, Wanda, Całożerca (Smok Wawelski), Tyran Lemański i inni.

Ad 3. Omawiane bóstwa prapolskie: Nyja, para Łado i Łada, Marzanna, Dziewanna oraz postacie mityczne w funkcji bóstw: Krak, Piast, Popiel i inni. Ponadto zwrócenie uwagi na intrygujący związek księżyca i naczelnych bogów zachodniosłowiańskich.

Ad 4. Przedstawienie wierzeń kaszubskich związanych z Bałtykiem, w tym omówienie postaci Jastrzeboga i Morzeczki Morskiej Panny.

Ad 5. Współczesny wybór podań ludowych zebranych w monumentalnym dziele etnografa Oskara Kolberga "Lud".

Ad 6. Omówienie ludowego kultu Trzech Zórz, zagadki podania o Księżycu walczącym z Wodnikiem i wielu innych wątków wierzeniowych.

Ad 7. Omawiane postacie w funkcji bóstw: Piast, Rzepicha, Siemowit, Lestek, Siemomysł, Popiel. Wskazanie na klasyczny, indoeuropejski podział funkcji w triadzie Siemowit, Lestek i Siemomysł oraz jednoznacznie rodzimy charakter postaci Popiela (wobec wcześniejszych hipotez).

Ad 8. Wykaz i omówienie tytułowych stereotypów i symboli w tym obszernie wierzeń ludowych. Kolejne zeszyty tego unikatowego zestawienia ukazują się od roku 1996.


liniaszara.jpg

Gromnica

2013-02-02,14:59:44

Gromnica – znany w przedchrześcijańskich tradycjach europejskich odpowiednik święta bogiń związanych z cyklem płodności i urodzaju. W tradycji rzymskiej poświęcone boginiom Ceres i Tellus, na cześć których organizowano procesje ze świecami i zwierzęciem ofiarnym. W tradycji celtyckiej występuje pod nazwą Imbolc i poświęcone jest bogini płodności Brigid – zastąpione w czasach chrystianizacji nazwą Candelmas. W chrześcijaństwie jako odpowiednik powyższych świąt ustanowiono już w IV w. nieznane wcześniej święto Ofiarowania Pańskiego.

Gromnica_iko.jpg
Rycina: M.Andriolli

W Polsce, pomimo nacisku na szczególną rolę Jezusa i wstawiennictwo świętej rodziny, tradycja ludowa zachowała w tym dniu niezwykle żywy kult Matki Boskiej Gromnicznej – datowany od Xw. Enigmatyczny przydomek Gromniczna, a także cechy kultu i obrzędy towarzyszące dacie 2 lutego przechowały wiele znamion dawnego kultu bogini rodzimej (zapewne Marzanny/Dziewanny skoro kojarzono z nią Ceres). Szczególną rolę w tych dniach polska tradycja ludowa przypisuje świecy zwanej od tej okazji Gromnicą - posiada ona wiele właściwości ochronnych (m.in przeciw uderzeniom pioruna, przeciw gradom, pożarom, nieszczęściom), a także mocy Matki Boskiej Gromnicznej broniącej ludzi i dobytek przed licznie występującymi dawniej wilkami. (DW)


Więcej informacji w opracowaniu Grzegorza Niedzielskiego: Dziewanna – pani lasów i gajów


liniaszara.jpg

Kamień z Kontrewersu

2013-01-31,10:59:21

Zagadkowy kamień z Kontrewersu* w woj. świętokrzyskim z wyobrażeniem dwóch rogatych(?) postaci. Znalezisko datowane jest przez badaczy bardzo różnie, od epoki neolitu przez średniowiecze po nowożytność. Co ciekawe w pobliżu kamienia odkryto także skamieniałe tropy dinozaurów - czyżby miały stanowić (owe skamienieliny) inspirację dla twórców tego wyobrażenia?

kamien_z_Kontrewersu_iko.jpg
Fot. Z.Krakowiak / www.PolskaNiezwykla.pl

Oto trzy chyba najciekawsze odnośniki dotyczące tego znaleziska, a równocześnie bardzo różnie je traktujące:

http://adriatyk84.wordpress.com

www.polskaniezwykla.pl

www.facebook.com/notes/centrum-archeologii-eksperymentalnej

* Kontrerwers - typ nazwy miejscowości pochodzący od długotrwałego sporu terytorialnego.


liniaszara.jpg

Laska sądowa z Kurzelowa

2013-01-09,22:46:48

Trójgłowa laska sądowa burmistrzów kurzelowskich (woj. świętokrzyskie). Uważana często za przykład trwania motywów pogańskich w sztuce gotyckiej. Obecnie w zbiorach Muzeum Książąt Czartoryskich w Krakowie (grafika: Encyklopedia staropolska Zygmunta Glogera, fot: Muzeum xx. Czartoryskich).


Trojglowa_Laska_z_Kurzelowa_iko.jpg


Zastanawia tutaj strukturalna zbieżność z przekazami o szczecińskim bogu Trygławie czy legendami o łęczyckim diable Borucie, przybierającym między innymi postać trójgłowego czarnego konia. Nie bez znaczenia wydaje się także wspólne nakrycie głowy - znane doskonale z posągu "Światowida" ze Zbrucza.


liniaszara.jpg

Duch Gór - Karkonosz

2013-01-02,21:10:16

Na kim wzorował się J.R.R. Tolkien tworząc postać czarodzieja Gandalfa? Przedstawiając kolejne wyobrażenia bogów nie sposób pominąć dolnośląskiego, a właściwie karkonoskiego Ducha Gór. Ten legendarny władca Karkonoszy i tajemniczy wędrowiec wspominany jest od wieków w legendach polskich (Duch Gór, Karkonosz, Liczyrzepa, Sowiduch), czeskich (Krakonoš, Pan Jan, Dominus Johannes) i niemieckich (Rübezahl, Berggeist). Różni badacze łączą jego postać z takimi bogami północnej Europy jak Cernunnos, Odyn i Świętowit. To właśnie karkonoski Duch Gór stał się pierwowzorem czarodzieja Gandalfa.

01_SwietowitJessa_iko.jpg

Autorem prezentowanej ilustracji jest Kazimierz Perkowski. Powyższa grafika dostępna jest podobnie jak pozostałe z tej serii w naszej Galerii. Przy tej okazji zamieszczamy kilka najważniejszych informacji (a także zbiór odnośników) dotyczących karkonoskiego Ducha Gór w tym materiale.


liniaszara.jpg

Czas Świąt

2012-12-21,10:09:55


Wszystkim naszym czytelnikom życzymy udanych, wesołych i szczodrych Świąt!

Gloger_Rok_Polski_Gwiazda_Kolednicy_iko.jpg
"Z Gwiazdą", rysunek Andriolliego (Rok Polski, Zygmunt Gloger, 1900r.)

liniaszara.jpg

Ludowy Jaś

2012-12-09,14:06:06

Jaś w polskich pieśniach i obrzędach ludowych to nie tylko popularne imię ale przede wszystkim postać mityczna o takich cechach jak dzielny wojownik, uwodziciel, wieczny wędrowiec, przeciwnik Żmija. Ba, jego rumak siwek potrafi nawet latać posiadając złote skrzydła, a sam Jaś pochodzić ma z "niebiańskiego podwórza"...

W moim ogródecku - zespół Rokiczanka (www.rokiczanka.pl)


liniaszara.jpg

Nyja - pan zaświatów

2012-12-06,11:26:47

06_Nyja_iko.jpg

Nyja lub Nija - lechicki bóg podziemi, a także bogactwa, czarów, wodnych głębin i świata zmarłych. W Polsce czczony jeszcze na początku XV wieku. Do dziś związany z tak znanymi postaciami jak Boruta czy Rokita. Co warte podkreślenia ślady jego kultu należą do najlepiej zbadanych, ale mimo to nie zawsze znane są szerzej. W niniejszym opracowaniu Grzegorz Niedzielski podejmuje się całościowego omówienia dotychczasowych badań oraz wskazuje na kolejne warte uwagi powiązania. Bogactwo zaprezentowanego materiału oraz efekt ponad półrocznej pracy autora przybliżamy wprowadzeniem, następnie zapraszamy do lektury kolejnych rozdziałów artykułu.

liniaszara.jpg

Opowieść o Popielu i myszach

2012-11-16,10:30:41


Poniżej dwie pierwsze strony komiksu "Opowieść o Popielu i myszach" z rysunkiem Grzegorza Rosińskiego z 1980 roku. Obecnie tacy badacze jak Jacek Banaszkiewicz, Marek Derwich i Marek Cetwiński wskazują na wyraźnie mitologiczny charakter tej i innych opowieści z kroniki Galla Anonima oraz Mistrza Wincentego.

Opowiesc-O-Popielu-i-Myszach_iko.jpg

Najprawdopodobniej Piast, Popiel, Siemowit, Rzepicha, Krak, Wanda i Całożerca to wyobrażenia dawnych bogów Polan, równocześnie będąc bardzo typowymi na tle mitów i wierzeń europejskich. Dla przykładu - królowie Szwecji wywodzili swój ród od nordyckiego boga Freja, analogiczna sytuacja nastąpiła w przypadku wielkopolskiego Piasta porównywanego przez badaczy do naczelnego boga nieba i/lub dobrobytu.

liniaszara.jpg

Zagadka Wzgórza Lecha

2012-10-12,19:07:38


Zapraszamy do lektury październikowego numeru Focus Historia (10/2012) gdzie zespół naszego serwisu (BogowiePolscy.net) publikuje nowy materiał o Górze Lecha - dawnego centrum kultowego Polan, a wszystko pod tytułem "Zagadka Wzgórza Lecha" (str. 54). Autorzy opracowania to Grzegorz Niedzielski (tekst i analiza źródeł) i Kazimierz Perkowski (wizualizacja grodu i polańskich świątyń około roku 940).


Zagadka_Wzgorza_Lecha_Focus.jpg


W opublikowanym materiale między innymi omówienie znanych obecnie stanowisk archeologicznych oraz zachowanych źródeł odnośnie kultu polańskich bogów Jeszy (Jasza), Nyji i Marzanny w Gnieźnie. Obecnie pełna prezentacja artykułu dostępna jest również na Facebooku w profilu Państwo Gnieźnieńskie - Civitas Schinesghe. Zapraszamy!

Tutaj dostępny jest nasz drugi materiał na ten sam temat.

liniaszara.jpg

Trzy Zorze - Boginie Losu

2012-09-24,22:13:06


11_Trzy_Zorze_iko.jpg

Trzy Zorze - Boginie Losu. Najwyższa pora przypomnieć - czczone w Polsce jeszcze w końcu XIX i na początku XX wieku - trzy boginie losu i pomyślności - Zorze. Pora tym bardziej, że zachowany materiał etnograficzny jest jednoznaczny i przebogaty, a mimo to właściwie nie zauważony. Mamy tu niezwykłe modlitwy do Zórz, poezję i pieśni ludowe, zaklęcia z zakresu magii ludowej, a nawet dysponujemy unikatowym źródłem średniowiecznym - z połowy XV wieku. Wszystko to w tekście (i nowej ilustracji) autorstwa Kazimierza Perkowskiego.

liniaszara.jpg

Późnośredniowieczne ofiary zakładzinowe w Częstochowie

2012-09-13,08:59:23

W Częstochowie, na obszarze Starego Rynku, odkryto ślady ofiar zakładzinowych, między innymi czaszkę młodego konia pod kuźnią. Co bardzo interesujące, ofiary te praktykowano kilkaset lat po oficjalnym chrzcie Polski, jeszcze w późnym Średniowieczu.

Więcej informacji tutaj.


liniaszara.jpg

Pani Lela - polańska Wenus

2012-09-06,10:18:59

04_LadaLelaLejla_iko.jpg
Lela - niebiańska bogini Polan. Wielu badaczy mitologii słowiańskiej od dawna uznaje jej kult za pewny lub prawdopodobny, a wyniki poszukiwań okazują się tu nadspodziewanie owocne. Przedstawiamy artykuł autorstwa Grzegorza Niedzielskiego - "Pani Lela - polańska Wenus", w którym autor wskazuje na kolejne istotne powiązania.

liniaszara.jpg

Góra Lecha i Bogowie

2012-08-15,17:35:49


Gora_Lecha_Gniazdo_Bogow_iko2.jpg

Zgodnie z wcześniejszymi zapowiedziami materiał o Górze Lecha w Gnieźnie został wzbogacony o dokładniejszy opis miejsc kultu na Żninku i Bożej Roli, przybliżenie samej postaci Lecha oraz wielu innych drobniejszych uzupełnień. Zapraszamy.

liniaszara.jpg

Marzanna - Bogurodzica

2012-07-15,10:56:13


09_Marza_Bogurodzica_iko.jpg

Rok 1410 to także czas, w którym dawni Polacy nadal czczą otwarcie bóstwa rodzime, a sytuacja taka w źródłach historycznych powtarza się aż do roku 1423. Jedną z czczonych nadal bogiń jest Marzanna, po raz pierwszy wspomniana już w XIII wieku przez czeskie Glosy do Mater Verborum. Co ciekawe boginię Marzannę wiążą na tle indoeuropejskim z rzymskim Marsem nie tylko tak uznani badacze współcześni jak Andrzej Kempiński i Władimir Toporow, ale także kronikarze staropolscy. Marcin Bielski w roku 1551 pisze: "Marsá zwali Marzá / tę potym náaszy Marze albo Márzáne / […] topili w wodzie vbrawszy iako cżłowieka pierwey w Gnieźnie / á potym po wsiách wszędzie" oraz przekaz jego syna Joachima: "Marzana, tak bym rzekł, że to był bóg Mars". I właśnie bogini Marzannie poświęcamy jedną z naszych ilustracji.

liniaszara.jpg

Lechicka świątynia na wodzie

2012-07-14,20:43:31


Paklicko_Wielkie.jpeg

Sensacyjne odkrycie na Pojezierzu Lubuskim (jezioro Paklicko Wielkie). Archeolodzy odnaleźli jak się okazuje jedyną znaną sztuczną wyspę (wczesnośredniowieczną) zbudowaną przez lud słowiański. Konstrukcja jest przede wszystkim drewniana ale podobnie jak w Gnieźnie zawiera także konstrukcję kamienną! Liczne znalezione ślady ofiar i stosunkowo niewielki rozmiar wskazują zdaniem archeologów jednoznacznie na miejsce kultu. Więcej informacji - Gazeta.pl



liniaszara.jpg

Bogowie dawnych Polaków w serwisie Wykop.pl

2012-07-10,09:20:09


Miło nam przekazać dobre wieści. Dzięki uznaniu użytkowników serwisu społecznościowego Wykop.pl nasze materiały, a w szczególności teksty oraz infografiki Bogowie dawnych Polaków i Góra Lecha - Gniazdo Bogów, w samym tylko lipcu zobaczyło już ponad 20 tysięcy osób. Dziękujemy! :)


liniaszara.jpg