fb_header2.jpg


Dział

Wierzenia Polan:

wierzenia-polan_iko2.jpg

liniaszara100.jpg
Nasze Forum:

Forum_Weneda_Mitologia_Staropolska2.jpg

www.Weneda.net

liniaszara100.jpg

BogowiePolscy
na Facebooku:
facebook-icon.png
Już ponad 6530
osób
pulubiło
nasz profil,

zapraszamy!
liniaszara100.jpg
Nasz profil
na Twitterze:

twitter-icon.png
liniaszara100.jpg
"Do tych czasów
w Polsce święto tej
[Dziewanny]
święcą, czyniąc
sobótki, paląc ognie
tamże śpiewając
pieśni [miłosne]".
-- Marcin z Urzędowa (1500-1573)

liniaszara100.jpg

Materiały
pomocnicze


liniaszara100.jpg

Galeria
Bogów Polskich:

DziewannaPM.jpg


liniaszara100.jpg
Współpraca:

Patrimonium_Europae2.png
liniaszara100.jpg

Pieczec_Akademii_Krakowskiej_za_Jagielly.png

Najstars
ze znane
źródło o
bogach
polskich
(1405 r.)
powołujące
się na
wcześniejsze
kroniki
oraz żywe obrzędy
zielonoświątkowe:
Postylla Łukasza z
Wielkiego
Koźmina.

liniaszara100.jpg

liniaszara.jpg

Jasz - Piorun - Jasień

Jasz - Piorun - Jasień (rekonstrukcja postaci bóstwa)

Uwaga!Dla pełniejszego obrazu tej postaci bardzo prosimy o zapoznanie się z materiały dostępnymi w tym zestawieniu.

Jasny bóg i gromowładca. Pan jasnego nieba i niebiańskich wód. Wędrując po świecie obdarza ludzi wszelkimi dobrami. Równocześnie najwyższy władca losu, a więc sprawca wydarzeń zarówno pomyślnych jak i niepomyślnych. W razie potrzeby staje jednak do walki i wspiera wymawiających jego imię. Jako bóg niebiański walczy wtedy na białym rumaku. Jasz czczony jest szczególnie podczas Równonocy wiosennej kiedy to przejmuje od bogini Marzanny klucze do otwarcia ziemi oraz jak wiele wskazuje podczas Równonocy jesiennej (por. polska jesień i kaszubska wieseń, stare nazwy jesionu - jęsień i bułg. osen itd) gdy oddając klucze zamyka ciepłą porę roku. Ku jego czci odprawiano radosne uczty przy głazach ofiarnych, a nadmiar żywności przekazywano potrzebującym. Za jego najważniejsze symbole można uznać błyskawicę i klucz (odpowiadający symbolowi "Rąk Boga"), za święte zwierzęta białego rumaka, orła, jastrzębia i jaskółkę. Święte drzewa to dąb i jesion chroniący przed ukąszeniami węży. Kwiaty nawiązujące do symboliki tego jasnego boga to jasieniec piaskowy, chaber zwany dawniej jasieńcem i bratek polny. W inkulturacji chrześcijańskiej bogowi temu odpowiadają w pewnych zakresach Bóg Ojciec, św. Jerzy zabijający smoka, św.Marcin i św. Piotr z kluczem.

Jowisz

Jan Długosz utożsamia Jeszę (łac. Jessa) z Jowiszem. Jakie powiązania znaczeniowe możemy tu wykazać? Gromowładny Jowisz jest bogiem związanym (podobnie jak zachodniolechicki Świętowit) zarówno z walką jak i rolnictwem. Zwraca tu uwagę poprzednik Jowisza czyli starorzymski Janus o przydomkach "otwierający" i "zamykający" - dzierżący klucz, a wyobrażany także jako bóg czterogłowy, składano mu w ofierze zbożowy placek (por. czterogłowy Świętowit i jego ofiarny kołacz).

Sam Jowisz określany jest w wierzeniach jako "jaśniejący" oraz "błyszczący" i rzeczywiście tak prezentuje się na nieboskłonie. Jowisz jest więc Jasnym Bogiem.


Właściwe opracowanie na temat boga Jasza znajduje się tutaj:

http://www.bogowiepolscy.net/jasz-jesza.html.


Źródła historyczne:

- Koźmińczyk (ur.1370, zapis: 1405-1412),(bóg Yassa, żywy obrzęd na wiosnę).
- Statua provincialia (1420), (Yassa).
- Sermones Cunradi (1423), (Yassa/Ysaya).
- Postilla Husitae przed (1450) (Yesse).
- Glosa przy S.Adalberti (vita ~1450), (agyejsze).
- Roczniki Długosza (1455), (bóg Jowisz-Jessa).
- Kronika Miechowity (1521), (Jessa).
- Kronika Polska[…] Stryjkowski (1574), (Jessa).
- Kronika Gwagnina (1578), (Jossa).

Powiązania:

Prof. Kolankiewicz wskazuje na znaczący związek imienia Jesza/Jasza ze zwrotem "bóg daj". Imię polskiego gromowładcy, podobnie jak rzymskiego Jupitera (i wielu innych bogów niebiańskich), można wiązać także z "jasnością" (jak zauważają J.W.Suliga, G.Niedzielski), a poprzez indoeuropejski rdzeń *ansu (pan, władca, bóg) z takimi teonimami jak: nordycki Ass, celtycki Esus, sarmacki Uaszo, perski Asza/Asura. Spokrewnione znaczeniowo indoeuropejskie *awes-, aus-, *awsa- (świecić, błyszczeć) objawia się natomiast w imieniu bliskiego Polanom kaszubskiego boga Jaster/Jastrzebóg (jak dotąd ignorowanego w komparatystyce, por. staropolskie i staromorawskie "jastny" czyli "jasny") oraz u rosyjskiego boga Usień/Awsień (Jasień i Jaś z pieśni i legend polskich?), a na gruncie bałtosłowiańskim u łotewskiego boga światła Jeusens/Jusens/Usinsz.

Dodatkowo jak wskazuje Grzegorz Niedzielski należy zwrócić uwagę na:

- Obrzęd ofiarny "Joście" na Mazowszu (K.Moszyński), oraz pole i głaz ofiarny z zagłębieniami (jak w Jaśle).
- Staropolskie słowo "jaśnia" to światło dzienne, jawa. Staropolskie i staromorawskie "jastny" to jasny (por. Jaster/Jastrzebóg).
- Uczta ofiarna w Persji to "yasta" (por. Jastrowe Jodo czyli święconka, Jastarnia i bóg Jaster), w Indiach "iśta", gdzie najwyższy bóg to także Iśana, a "jaśas" to jego przejaw i "blask/zaszczyt".

Piorun

"Bóg gromów Piorunem był nazywany od starych Polaków" napisał jeszcze w XVI wieku Stanisław Sarnicki. Boga o takim imieniu wspominają źródła staropolskie (Bielski, Stryjkowski, Wujek, Sarnicki). Podtrzymuje to Samuel Orgelbrand w swojej Encyklopedii Powszechnej (XIX w.), potem w 1904 roku Jan Karłowicz, a w 1927 roku Aleksander Bruckner określa gromowładcę mianem Pierkyn-Piorun. Do dziś boga tego przywołujemy w zaklęciach "Idź do Pioruna!", "Niech to Piorun trzaśnie!". Równie znane zwroty "Piorun jasny! "Pierunie jaśnisty!" wskazują na możliwe związki z Jaszem.

Dodajmy tu kaszubksie "niech to piorën weznie" oraz z kieleckiego: "Zwykle, gdy [Planetnicy] wielkie deszcze spuszczają i bardzo w chmurach zawichrzą, PIORUN goni za niemi aby ich pozabijać". Istnieją także liczne "odpiorunowe" nazwy miejscowe, oraz nazwiska o starym rodowodzie. Maciej Stryjkowski umieszcza boga o imieniu Grom w miejsce Jasza, a dla Jana Długosza polski bóg Jesza to odpowiednik gromowładnego Jowisza. Za prawdopodobną uznać należy także relację ojciec-syn (Jasz-Piorun).

Jassa i Jasień

Łaciński zapis imienia Jassa/Jessa odczytuje się jako Jasz(a), Jas(a) lub Jaś(a). Jasz to jedno z imion staropolskich (choć za pomocą "ss" zapisywano "sz", "ś", "z" a nawet samo "s"). Z kolei na podstawie imion odpowiedników, to jest łotewskiego Jeusensa/Jusensa/Usinsza, rosyjskiego Usienia/Awsienia oraz postaci Jaszink/Jasień z ludowych legend i pieśni polskich możliwe jest zaproponowanie kolejnej rekonstrukcji imienia polańskiego gromowładcy: Jasień.


[Powrót do Infografiki]
liniaszara.jpg
tani cms