fb_header2.jpg


Dział

Wierzenia Polan:

wierzenia-polan_iko2.jpg

liniaszara100.jpg
Nasze Forum:

Forum_Weneda_Mitologia_Staropolska2.jpg

www.Weneda.net

liniaszara100.jpg

BogowiePolscy
na Facebooku:
facebook-icon.png
Już ponad 6530
osób
pulubiło
nasz profil,

zapraszamy!
liniaszara100.jpg
Nasz profil
na Twitterze:

twitter-icon.png
liniaszara100.jpg
"Do tych czasów
w Polsce święto tej
[Dziewanny]
święcą, czyniąc
sobótki, paląc ognie
tamże śpiewając
pieśni [miłosne]".
-- Marcin z Urzędowa (1500-1573)

liniaszara100.jpg

Materiały
pomocnicze


liniaszara100.jpg

Galeria
Bogów Polskich:

DziewannaPM.jpg


liniaszara100.jpg
Współpraca:

Patrimonium_Europae2.png
liniaszara100.jpg

Pieczec_Akademii_Krakowskiej_za_Jagielly.png

Najstars
ze znane
źródło o
bogach
polskich
(1405 r.)
powołujące
się na
wcześniejsze
kroniki
oraz żywe obrzędy
zielonoświątkowe:
Postylla Łukasza z
Wielkiego
Koźmina.

liniaszara100.jpg

liniaszara.jpg
"Nie zrobi nikomu krzywdy, chyba że ktoś się zeń śmieje,
drwi lub pragnie go ujrzeć, wtedy napełnia powietrze nagłą, nieoczekiwaną burzą,
grzmotami, błyskawicami, gradem i ulewą."

liniaszara.jpg

Duch Gór - Karkonosz


Przedstawiając kolejne wyobrażenia bogów nie sposób pominąć dolnośląskiego, a właściwie karkonoskiego Ducha Gór. Postać ta znana i pamiętana do dziś stała się w ostatnich latach wręcz ikoną nie tylko Karkonoszy ale całego pasma Sudetów - gór na pograniczu Polski i Czech. Poniżej ilustracja i wyobrażenie Ducha Gór autorstwa Kazimierza Perkowskiego.

01_SwietowitJessa_iko.jpg

Duch Gór to legendarny władca Karkonoszy, tajemniczy wędrowiec wspominany od wieków w legendach polskich (Duch Gór, Karkonosz, Liczyrzepa, Sowiduch), czeskich (Krakonoš, Pan Jan, Dominus Johannes) i niemieckich (Rübezahl, Berggeist). Różni badacze łączą jego postać z takimi bogami północnej Europy jak Cernunnos, Odyn i Świętowit. Warto pamiętać, że to na karkonoskim Duchu Gór przede wszystkim wzorował się J.R.R. Tolkien tworząc słynną postać czarodzieja Gandalfa (o czym więcej poniżej). Oczywiście sam archetyp tajemniczego przewodnika, często związanego z mitycznym jeleniem, a co paradoksalne zwodniczego lub niepewnego swojej drogi, jest typowy dla wielu mitologii, w tym indoeuropejskich. Zbieżną z Duchem Gór jest na przykład postać Veinemeinena z Kalevali - fińskiej mitologii narodowej.

W Polsce najbardziej chyba znaną (ale późną) legendą jest ta o porwaniu przez Ducha Gór księżniczki świdnickiej Dobrogniewy. Duch Gór czyni to zamieniony w wicher, niemal wyrywając księżniczkę z ramion jej narzeczonego, raciborskiego księcia Mieszka. Po wielu perypetiach Dobrogniewa nakłania Ducha Gór do liczenia rzepy rosnącej na pobliskim polu, ten zajęty tą czynnością nie zauważa szczęśliwej ucieczki księżniczki. Stąd właśnie ma się brać nieco wstydliwe miano Ducha Gór - Liczyrzepa. Jak zauważają badacze współcześni Liczyrzepa nie jest jednak określeniem do końca poprawnym, mającym brać się ze zbytnio uproszczonego tłumaczenia wariantu niemieckiego Rübezahl.

Faktycznie postać karkonoskiego Ducha Gór pozostaje nadal tajemnicza, a kolejne badania rodzą tak naprawdę więcej znaków zapytania niż odpowiedzi. Tu zaryzykujmy tezę (nieco rozwiniętą poniżej), że mamy do czynienia z dawnym bogiem śląskim i karkonoskim, na którego postać mogły nałożyć się spokrewnione przecież w wymowie wierzenia kolejnych ludów indoeuropejskich, a przebywających na terenie Śląska i Bohemii.

liniaszara.jpg

Madlener_Berggeist_Duch_Gor_iko.jpg
Obraz którym inspirował się J.R.R.Tolkien tworząc postać Gandalfa.
Autor: Josef Madlener (1881-1967) „Der Berggeist” (Duch Gór).


Duch_Gor_Karkonosz1.jpg
Duch Gór - Karkonosz, czeski Krakonoš.
Fotografia: www.harrachov.cz


Duch_Gor_Karkonosz2.jpeg
Duch Gór - Karkonosz, czeski Krakonoš.
Ilustracja: sudety.blox.pl


Bog_Karkonosz.jpg

Duch_Gor_Karkonosz3.jpg
Duch Gór - Karkonosz - Rübezahl, wyobrażenie zoomorficzne (równocześnie najstarsze znane,1561) na mapie Śląska Martina Helwiga. W tym "rogatym" wyobrażeniu zwraca się uwagę na wyraźną analogię do celtyckiego boga Cernunnosa oraz analogicznych znalezisk celtyckich (rogate płaskorzeźby prezentowane w muzeum "Karkonoskich Tajemnic") z rejonu Dolnego Śląska.

liniaszara.jpg

Tutaj więcej o tej fascynującej postaci:

"Legenda Ducha Gór sięga średniowiecza - jej początki wiążą się prawdopodobnie z pogańskim kultem źródeł Łaby. Był on początkowo personifikacją sił przyrody w tym miejscu, związanym z kultem Świętowita, (Swantewita) któremu składano w ofierze czarne koguty. Podczas chrystianizacji usiłowano wykorzenić dawne zwyczaje, zastępując Swantewita świętym Witem (czes. svatý Vit), którego atrybutem stał się w rejonie sudeckim czarny kogut. Opowieści o Duchu Gór wciąż jednak były popularne. Początkowo był on przedstawiany jako zły duch lub demon. Pierwsze znane przedstawienie graficzne postaci Liczyrzepy pochodzi z mapy Śląska autorstwa śląskiego kartografa Martina Helwiga z 1561 roku. Jest to niezwykły stwór, przypominający nieco jelenia stojącego na tylnych nogach, a nieco może nawet gryfa. Posiada rosochate rogi i diabelski ogon, koźle kopyta, w łapach trzyma wysoki, pionowo stojący kij. Ukazany jest z profilu, z paszczą zwróconą w prawą stronę. Ten wizerunek Ducha Gór jest dziś mało znany, choć powoli powraca i uważniejsi turyści pewnie zwracają na ten motyw uwagę (choćby na biletach do Muzeum Karkonoskiego w Jeleniej Górze). O wiele popularniejszy i bardziej znany jest natomiast inny wizerunek Liczyrzepy - starego mężczyzny, podpierającego się kosturem, czasem w ubraniu myśliwego."

www.karkonosze.ws/liczyrzepa

www.karkonosze.ws/czeskie_zrodla_o_rzepiorze

www.naszesudety.pl

Zapraszamy również na strony niedawno otwartego muzeum Karkonoskie Tajemnice w Karpaczu:

www.karkonoskietajemnice.pl

liniaszara.jpg

Przy okazji więcej o inspiracji twórczej J.R.R. Tolkiena:

"Humphrey Carpenter w biografii z roku 1977 napisał, że w roku 1911 J.R.R. Tolkien wracając z wakacji w Szwajcarii do Anglii zakupił kilka kartek pocztowych z reprodukcjami obrazów. Wśród nich znalazła się praca niemieckiego artysty Madlenera „Der Berggeist” (Liczyrzepa, [poprawniej Duch Gór]), przedstawiająca starszego mężczyznę siedzącego na skale, pod sosną. Miał on białą długą brodę, ubrany był w kapelusz z szerokim rondem i długi płaszcz. Rozmawiał z białym młodym jelonkiem, który obwąchiwał jego wyciągniętą rękę. Wyglądał na osobę z dużym poczuciem humoru i empatią, pozwalającą zrozumieć inne istoty. W tle widoczne były wysokie skaliste góry. Tolkien pieczołowicie zachował tę pocztówkę, a na papierze, w który była zapakowana dużo później napisał „Origin of Gandalf" (Pierwowzór Gandalfa). Przedstawione na pocztówce skaliste góry to samo serce krainy Ducha Gór, Śnieżka. Według legendy Ducha Gór miał on w swym władaniu całe Karkonosze. Do dziś w tym regionie jest określany jako strażnik bogactw naturalnych i skarbów Karkonoszy."

Więcej: pl.lotr.wikia.com/wiki/Gandalf

Inna postać czarodzieja ze świata Tolkiena, a którą podejrzewa się o inspirację wierzeniami Słowian jest oczywiście Radagast Brązowy, opiekun roślin i zwierząt. Tu jednak trwa spór czy imię Radagast zostało zainspirowane przez zachodniosłowiańskie bóstwo Radogosta czy może przez Gota Radagaista– przywódcę nieudanej wyprawy na Italię w początkach V w. Podejrzewa się również pochodzenie anglosaskie: rudy– czerwonobrązowy i gaist– duch. Kto wie, a może... wszyscy interpretatorzy mają po trochu rację?

Prawie nie znane są informacje o pochodzeniu rodziny J.R.R. Tolkiena. Otóż miała ona wywodzić się z Prus Książęcych pierwotnie od bałtyjskich Prusów, a konkretnie z leżącej obecnie w Polsce miejscowości Tołkiny. Stąd z resztą twierdzenia samego Tolkiena o pochodzeniu jego rodziny z Królestwa Polskiego, co dawniej jeszcze przed powstaniem państw typowo narodowych było identyfikacją jak najbardziej poprawną.

Więcej: pl.wikipedia.org/wiki/Tołkiny

I ciekawy fragment wywiadu udzielonego przez prof. Marka Oziewicza serwisowi internetowemu Kultura:

Czy jest coś, o czym fani Tolkiena nie wiedzą? Ich wiedza na temat twórczości i osoby pisarza jest olbrzymia.

- To jest wiedza płynąca z miłości, która jest chyba najfajniejsza - nie jest sucha i profesjonalna. Natomiast podejrzewam, że jest pełno rzeczy, których fani jednak nie wiedzą. Nie wiem, ilu czytelników spotkało się np. z córką Tolkiena, która jest źródłem naprawdę wielu fantastycznych i unikalnych informacji na temat dzieł i samej osoby pisarza.

Pan się z nią spotkał?

- Tak, spotkaliśmy się na konferencji w Oxfordzie. Siedziałem na bankiecie obok takiej starszej miłej pani, która w pewnym momencie zapytała mnie: "Młody człowieku, skąd jesteś?". Odpowiedziałem, że z Polski, na co ona zareagowała entuzjastycznie i zaczęliśmy rozmawiać. Oczywiście okazało się po chwili, że to jedyna córka Tolkiena, Priscilla. Opowiadała mi na przykład, że jej ojciec uważał, iż Polacy i Finowie to dwa najdzielniejsze narody świata. Tolkien wiedział, że Polska znajdowała się między młotem a kowadłem, czyli Niemcami i Rosją. Twierdził, że nasza kultura jest tak niesamowita, że mimo tylu napadów i wojen nie daliśmy się zmienić.

Jako Polacy jesteśmy bardzo łasi na takie opinie cudzoziemców, zwłaszcza tego formatu...

- To było bardzo miłe. Pozostając jeszcze w tonie komplementów Priscilla opowiadała również o swoim bracie, który latał w RAF podczas II Wojny Światowej na bombowcach i w swoich listach pisał do ojca, że piloci błagali o osłonę Polaków, którzy uważani byli za wyjątkowo skutecznych.

Cały wywiad: kultura.gazeta.pl

liniaszara.jpg

The Mountain Spirit is a legendary ruler of the Giant Mountains, a mysterious wanderer occurring in Polish (Duch Gór, Karkonosz, Liczyrzepa, Sowiduch), Czech (Krakonoš, Pan Jan, Dominus Johannes) and German legends (Rübezahl, Berggeist). Various scholars associate him with Northern Europe's gods like Cernunnos, Odin and Sventevith. J.R.R. Tolkien's Gandalf was modelled after him.

01_SwietowitJessa_iko.jpg

Humphrey Carpenter in his 1977 biography said that in 1911, when Tolkien was returning to England from his summer vacations spent in Switzerland, he bought several postcards with reproductions of different paintings. Among them was one painted by German artist Madlener - "Der Berggeist" (Polish: Duch Gór, English: Mountain Spirit) - showing an elderly man in a a wide-brimmed hat and a long cloak, sitting on a rock under a pine tree. The man is talking to a fawn which is nuzzling his extended hand. He gives the impression of an empathic person with sense of humor, able to understand other creatures. In the background we can see mountains, high and rocky. Tolkien kept this postcard and much later wrote on the wrapping paper: "Origin of Gandalf". The rocky mountain painted on the postcard is Śnieżka mountain peak, the heart of Mountain Spirit's domain. According to the legend Mountain Spirit was Giant Mountain's ruler. Until this day he is described in the region as the guardian of natural resources and Giant Mountain's treasures.

Przy okazji bardzo dziękujemy za te i inne tłumaczenia angielskie, a które sporządził dla naszego serwisu Grzegorz Ciecieląg - autor tłumaczeń literackich, w tym powieści, scenariuszy, komiksów i gier komputerowych.

liniaszara.jpg
tani cms