fb_header2.jpg


Dział

Wierzenia Polan:

wierzenia-polan_iko2.jpg

liniaszara100.jpg
Nasze Forum:

Forum_Weneda_Mitologia_Staropolska2.jpg

www.Weneda.net

liniaszara100.jpg

BogowiePolscy
na Facebooku:
facebook-icon.png
Już ponad 6530
osób
pulubiło
nasz profil,

zapraszamy!
liniaszara100.jpg
Nasz profil
na Twitterze:

twitter-icon.png
liniaszara100.jpg
"Do tych czasów
w Polsce święto tej
[Dziewanny]
święcą, czyniąc
sobótki, paląc ognie
tamże śpiewając
pieśni [miłosne]".
-- Marcin z Urzędowa (1500-1573)

liniaszara100.jpg

Materiały
pomocnicze


liniaszara100.jpg

Galeria
Bogów Polskich:

DziewannaPM.jpg


liniaszara100.jpg
Współpraca:

Patrimonium_Europae2.png
liniaszara100.jpg

Pieczec_Akademii_Krakowskiej_za_Jagielly.png

Najstars
ze znane
źródło o
bogach
polskich
(1405 r.)
powołujące
się na
wcześniejsze
kroniki
oraz żywe obrzędy
zielonoświątkowe:
Postylla Łukasza z
Wielkiego
Koźmina.

liniaszara100.jpg


liniaszara.jpg

Łada - wódz i bóg wojny czy strażnik ładu i prawa?

Grzegorz Niedzielski


Spis treści:

1. Imię boga
2. Herb Łada
3. Strzała i widły
4. Lew i kur
5. Łada, Dażbóg i św. Michał


liniaszara.jpg

2. Herb Łada

wiki_Lada.png
Polski herb ŁADA (ilustracja: Wikipedia)

Długosz wzmiankuje boginię Ładę, czczoną we wsi o identycznej nazwie, przy okazji takiegoż herbu: „Herb Łada przyjął nazwę od imienia bogini polskiej, którą na Mazowszu w miejscowości i wsi Łada czczono”. Przyjrzyjmy mu się bliżej. Według opisu z Gniazda cnoty Bartosza Paprockiego wygląda on następująco: „ma być biała podkowa, krzyż złoty, bełt i widły w czerwonym polu”.[22] Jest to podstawowa forma herbu, który posiada kilka odmian. W klejnocie Łady umieszczony jest złoty lew w koronie, trzymający w prawej łapie miecz.

Lada_Odmiany_herbu.jpg
Pierwsze odmiany herbu Łada kolejno: herb Łada z herbarza Ambrożego „Ars Regni Poloniae” (przed 1572 r.), herb Łada na pieczęci Włodka z Rzepiszewa (XV w.), herb Łada z „Herbów rycerstwa polskiego" Bartosza Paprockiego (1584 r.).

Zanim zajmę się dokładniej symboliką samego herbu, zwrócić muszę uwagę na inny, mało znany i najczęściej pomijany fakt. Mianowicie, herb Łada posiadał również drugą nazwę – Mancz. Kapica Milewski, autor Herbarza z 1596 roku podaje: „Dom Zaorskich herbu Mancz to jest Łada”, „Documentum tenoris talis: Marcin Zaorski z Zaorza, z Anny Goczłowskiej spłodzony, służył przy dworze sławnej pamięci królowi Zygmuntowi Augustowi, spłodził syna Jana, herbu z dawności używając Mancz, to jest: Podkowa na wierzchu krzyż, a z jednej strony podkowy widelca a z drugiej zaś strzała.”, „Herb Łada nazywano dawniej Mancz”. Ryszard Mączka w bardzo ciekawym artykule „Mączka. Wariacje heraldyczne”[23] podaje, że Ładowie przybywszy na Ziemię Łomżyńską założyli trzy wsie: Łady Polowe, Łady Borowe i Łady Mancz. Skąd nazwa Mancz? Mączka sugeruje, że od niemieckiego Mann, oznaczającego w średniowieczu także „lennika, rycerza” czyli wolnego człowieka w odróżnieniu od niewolnego, pańszczyźnianego chłopa, a ogólniej „człowieka” i „mężczyznę”, „męża”. Odpowiada więc znaczeniowo naszemu rodzimemu ljudin -„wolny mąż”. Zdaniem autora artykułu, przejście od Manna do Mancza wynikło z jego spolszczenia przez dodanie przyrostka „-cz”. Osobiście jestem przekonany, że nie było potrzeby dodawania przyrostka, gdyż termin „człowiek” występuje w języku niemieckim w dwu formach: Mann i Mansch (skąd mancz - „mąż/mężczyzna” w jidisz). W tej drugiej, brzmi w wymowie „mencz” i stąd nazwa herbowa Mancz, której dosłownym odpowiednikiem polskim, pod względem znaczeniowym, jak i źródłosłowu pozostaje mąż - „dorosły mężczyzna, człowiek” („mężczyzna” jest nabytym późno rusycyzmem, forma rodzima to właśnie „mąż”). Od „męża” pochodzi określenie mężny- „dzielny, waleczny”, a przecież do Łady modlili się według Długosza Polacy „o odwagę dla siebie”.„Mężny” to również w drugim znaczeniu „należący do męża/małżonka”, a świeżo poślubiony „małżonek” to... łada.

lada_futhark_iko.jpg

Jak relacjonuje Mączka, w Księdze herbowej rodów polskich J. Ostrowskiego znajduje się opis herbu nazwanego Moncz. Brzmi on: „W polu srebrnem nad złotą literą M strzała złota żeleźcem do góry u dołu rozdarta, w środku przez pierścień przewleczona”. Co szczególne, znak „M” zamiast późniejszej łękawicy (czyli znaku „W”) nosili w herbie również Awdańcy, możny ród rycerski pochodzenia germańskiego, pierwotnie Skandynawowie lub Anglosasi, których patronem pozostawał św. Michał Archanioł (okaże się to jeszcze istotne w dalszej części rozważań).[24] Na najstarszym przedstawieniu herbu Abdank, pieczęci z 1228 roku widniało właśnie „M” a nie „W”. Umieszczenie „M” w herbie Moncz - „Mąż” wydaje się jak najbardziej uzasadnione. Protogermańskie formy *mannaz / *manwaz - „człowiek, mąż” można przedstawić pod postacią runy o takiej właśnie nazwie, w futharku starszym przypominającej literę „M” z przedłużonymi do dołu, środkowymi ramionami. Do tego jednak dochodzi „strzała złota żeleźcem do góry u dołu rozdarta”. Chodzi o tzw. rogacinę, popularną również w innych, polskich herbach szlacheckich, szczególnie pochodzenia tatarskiego, litewskiego lub ruskiego. Należą do nich m.in. Ajsicz, Alabis (stojąca nad trzema wrębami), Andronowski (stojąca na znaku „W”, co ciekawe nazwa herbu zapożyczona z greckiego aner, D. andros - „człowiek, mężczyzna”), Andrzejewski (w którym przypomina stylizowaną na strzałę runę algiz), wersja Białyni, w której zamiast strzały umieszczonej na znaku Jastrzębca była srebrna rogacina, Biel (rogacina rozdarta w trzy, czyli jak w algiz i przekrzyżowana), Brzeżański (rogacina zaćwieczona na pierścieniu, czyli toczenicy), Chalecki (odmiana Abdanka – rogacina na łękawicy), Chodkiewicz (rogacina przekrzyżowana), Drogosław (rogacina na półtoczenicy), Kościesza (rogacina przekrzyżowana), Masalski (herb książęcy z Rusi, należący do czernichowskiej gałęzi Rurykowiczów - przekrzyżowana rogacina z półksiężycem na „M”), Nowosielecki (rogacina zaćwieczona na nałęczce), Odrowąż (rogacina na „zawiasie kotłowej”), Ogończyk (rogacina na półtoczenicy), Piotrowski (herb kniaziów tatarskich, potomków Najman-bega, stylizowana w strzałę tamga).

Co charakterystyczne, rogacinę w herbie (na półtoczenicy) mają obok książąt Masalskich również Zasławscy, inna gałąż Rurykowiczów oraz Ostrogscy, gałąź Rurykowiczów władająca wraz z Zasławskimi księstwem pińsko-turowskim. „Wariacja na temat” rogaciny, jako krzyż rozdarty u góry widnieje w herbie Oginiec, którym pieczętują się Puzynowie, również gałąź Rurykowiczów. Inna zaś linia Rurykowiczów – Żyżemscy, mają w herbie złotego lwa stojącego na tylnich nogach, jak w klejnocie herbu Łada. Oczywiście, lew jest popularnym motywem herbowym i nie byłoby żadnego powodu by go przywoływać w tym akurat przypadku, gdyby nie jeden fakt. Otóż, kniaziowie Żyżemscy wywodzą się od Iwana, starszego z dwóch braci, potomków starszego syna wielkiego księcia smoleńskiego Światosława Iwanowicza (zm. 1386). Ów syn Światosława, imieniem Iwan, przezywany był zaś... Mancz! Czyżby więc herb Łada był tyleż odmianą Jastrzębca, co znaku widniejącego w herbach wielu gałęzi rodu Rurykowiczów? Rurykowicze byli pochodzenia skandynawskiego, powracamy więc tym sposobem do znaków runicznych. Jednak w kontekście Rusi uwzględnić trzeba dwojakiego rodzaju znaki runiczne, nie tylko skandynawskie, ale również używane przez władających Wielkim Stepem plemiona tureckojęzyczne (w tym Tatarów). Staroturecki alfabet runiczny wywodzi się z alfabetu sogdyjskiego, czyli identycznego źródła, co sarmackie tamgi, znaki rodowe, niektóre o znaczeniu magicznym i sakralnym. W tzw. jenisejskiej odmianie alfabetu starotureckiego występuje znak wyglądający identycznie jak łacińskie M, który oznaczał zbitek głosek „ld”[25], idealnie nadający się do zakodowania np. starej formy ladъ - „ład”, „porządek”, z której możemy wywodzić Ładę. Może to być przypadek, ale wart uwagi. Również Słowianie używali jakichś znaków graficznych (gmerków), które niekoniecznie tworzyły alfabet, ale według części naukowców wpłynęły na postać liter głagolicy. Zbytnio odbiegają one wyglądem od pisma greckiego używanego w Bizancjum, by wyjaśnić je wyłącznie pożyczką.

lada_Rogacizna_iko.jpg

lada_Ruryk_iko.jpg

W polskim herbie Łada nie ma jednak znaku M, na którym stoi rogacina. Być może zastąpiony został przez podkowę i krzyż Jastrzębców. Legenda herbowa opisana w Gnieździe cnoty Bartosza Paprockiego wywodzi przodka rodów pieczętujących się herbem Łada od „męża wielkiej ochoty... z domu Jastrzębców”. Faktycznie, jedno z najstarszych źródeł, herbarz Ambrożego Ars Regni Poloniae sprzed 1572 roku i tzw. herbarz arsenalski – paryski odpis manuskryptu Długosza sprzed 1530 roku, ukazuje Ładę w formie wyglądającej nieomal jak Jastrzębiec, z podkową zwróconą ramionami w górę i krzyżem pomiędzy nimi. Różni go zaś tylko to, że ponad nimi znajdują się litery A i V. Najstarsze natomiast, średniowieczne przedstawienie herbu - pieczęć Włodka z Rzepiszewa z XV wieku, ukazuje zamiast podkowy, jak pisze Franciszek Kamocki w Genezie dwóch godeł w herbie Łada: „kawałek pierścienia lub też może dzwono kołowe, na niem krzyż, po stronie prawej krzyża strzała widelec, po stronie lewej strzała zwykła”[26]. W tej najstarszej, znanej postaci centrum herbu Łada przypomina więc herby Drogosław i Ogończyk: rogacinę, tutaj zastąpioną krzyżem, na półtoczenicy. Identyczny symbol widnieje, co ciekawe, na awersie denara jednego z pierwszych władców Polski - Mieszka (Mieszka I lub Mieszka II). Wraz zresztą ze swastykami, przenoszącymi szerokie spektrum symboliki, odnoszonej do centrum świata, kosmicznej osi i ruchu rotacyjnego konstelacji Wielkiego Wozu[27], jak również do słońca stojącego w zenicie. Legenda herbowa Łady mówi natomiast o walce przodka z najeźdźcami – Litwinami i Jaćwingami, do których strzelał z kuszy póki mu starczyło bełtów, ucieczce do lasu i powrocie z widłami w ręku. Stąd do herbu Jastrzębiec miano dodać owe widły oraz strzałę i tak oto powstał herb Łada. Jeśli zostawimy teraz na boku naleciałości „jastrzębcowe” (skądinąd herbu równie starego i ciekawego), pozostanie nam jedynie strzała i rogacina. Pójdźmy śladem tych symboli.

Następny rozdział >>>

> Wersja PDF (wszystkie rozdziały) <

liniaszara.jpg
[22] M. Kazańczuk, Staropolskie legendy herbowe, Wrocław-Warszawa-Kraków 1990, s. 161.
[23] http://genealodzy.pl/name=News&file=article,220&theme=Printer [dostęp: 19.03.2012]. Powyższe cytaty również za tym źródłem.
[24] http//www.poniec.net/option=com_content&task=view&id=197&Itemid=45
[25] D. Diringer, Alfabet , Warszawa 1972, s. 317
[26] F. Kamocki, Geneza dwu godeł w herbie Łada, Warszawa 1925, s. 11
[27] E. C. Krupp, Za horyzontem. Mity i legendy o Słońcu, Księżycu, gwiazdach i planetach, Warszawa 2006, str. 308
liniaszara.jpg
tani cms