fb_header2.jpg


Dział

Wierzenia Polan:

wierzenia-polan_iko2.jpg

liniaszara100.jpg
Nasze Forum:

Forum_Weneda_Mitologia_Staropolska2.jpg

www.Weneda.net

liniaszara100.jpg

BogowiePolscy
na Facebooku:
facebook-icon.png
Już ponad 6530
osób
pulubiło
nasz profil,

zapraszamy!
liniaszara100.jpg
Nasz profil
na Twitterze:

twitter-icon.png
liniaszara100.jpg
"Do tych czasów
w Polsce święto tej
[Dziewanny]
święcą, czyniąc
sobótki, paląc ognie
tamże śpiewając
pieśni [miłosne]".
-- Marcin z Urzędowa (1500-1573)

liniaszara100.jpg

Materiały
pomocnicze


liniaszara100.jpg

Galeria
Bogów Polskich:

DziewannaPM.jpg


liniaszara100.jpg
Współpraca:

Patrimonium_Europae2.png
liniaszara100.jpg

Pieczec_Akademii_Krakowskiej_za_Jagielly.png

Najstars
ze znane
źródło o
bogach
polskich
(1405 r.)
powołujące
się na
wcześniejsze
kroniki
oraz żywe obrzędy
zielonoświątkowe:
Postylla Łukasza z
Wielkiego
Koźmina.

liniaszara100.jpg


liniaszara.jpg

„Polacy jeszcze teraz około Zielonych Świąt
czczą [boga] Alado"
-- Postilla Husitae anonymi (1450)


liniaszara.jpg

Łado - bóg słońca, wojny i prawa

03_Lado_Swarozyc_iko.jpg

Jeden z najważniejszych bogów dawnych Polaków - Łado. Po kilku miesiącach poszukiwań i pracy badawczej przedstawiamy artykuł "Łada – wódz i bóg wojny czy strażnik ładu i prawa?" autorstwa Grzegorza Niedzielskiego. W swojej pracy Grzegorz Niedzielski wskazuje na następujące powiązania:

1. Liczne, w tym staropolskie źródła historyczne wspominające bóstwo Łada/Łado:

- Lado z powtórzeniem jako Lada (Postylla Łukasza z Wielkiego Koźmina, 1405)
- Lado (Statua provincialia breviter -1420 r.)
- Lado (Sermones per circulum anni Cunradi, 1423 r.)
- Alado (Postilla Husitae anonymi, przed 1450 r.)
- Alado (glosa przy S. Adalberti vita - 1450 r.)
- Łada/Lyada/Mars (Kroniki sławnego Królestwa Polskiego Jana Długosza, 1455 r.)

2. Znaczenie imienia Łada w przypadku boga męskiego należy wiązać z takimi pojęciami jak ład, prawo i porządek. Staropolskie "ładny" to dziś "uporządkowany", "należyty" i "przykładny", a nasze dawne "ładzić" to "porządkować", "szykować" czy wręcz "układać". Na obszarze bałtosłowiańskim "łada" to określenie pana młodego, wojownika oraz triumfującego wodza. Dysponujemy także relacją Macieja Stryjkowskiego z XVI wieku opisującą żywy kult boga Didis Lado na obszarze Litwy. Co istotne, składano bogu Didis Lado w ofierze koguty (podobnie jak Swarożycowi), czyli zwierzęta w wierzeniach związane z ogniem i słońcem.

3. Wyraźne powiązania na tle indoeuropejskim. Tutaj przede wszystkim perski heros solarny, chroniący zasiewy Aulad i celtycki bóg światła, słońca i licznych umiejętności Lugh, również iryjski bóg światła Nuadu (walijski Llûd Llaw). Solarno-ogniowy bóg prawa i wojny Mitra oraz nordyccy bóg Lóður i wykazujący cechy solarne bóg Tyr (szwedzki i norweski Ullr), zwany także Marsem thingowym, patron wiecu i prawa wojennego. Warto tu dodać, że Tyr to pierwotnie bóg naczelny, zastąpiony w późniejszym okresie przez bogów "gwałtowników" czyli Odyna i Thora.

4. Szczegółowa analiza symboliki polskiego herbu Łada wskazuje kolejno na: analogię strzały do obdarzającej zwycięstwem runy Tiwaz (poświęconej bogu Tyrowi). Wideł/strzały rozszczepionej również do mitycznego symbolu triumfu i zwycięskiej mocy boga. Lwa z mieczem i podkowy tworzących analogie do wyobrażeń solarnego Mitry. Dodatkowo wskazanie, iż w mazowieckim rodzie Ładziców (herbu Łada) popularne było imię Dadźbóg nawiązujące bezpośrednio do solarnego boga Dadźbóg z terenu Rusi Kijowskiej (której władcy tytułowali się "wnukami dadźbogowymi"). W tym kontekście zastanawiające podobieństwo jednego z herbów Łada do wyobrażenia z denara bitego przez jednego z pierwszych władców Polski - Mieszka (dodatkowo denar zaopatrzono w solarne swastyki).

5. Św. Wit z Sierpca i tajemnicze kamienie (najprawdopodobniej fragment świętego żarna) wmurowane w sierpecką Farę. Postać świętego Wita w zabiegu inkulturacyjnym zastępuje tu najwyraźniej boga solarno-ogniowego poprzez: kocioł/taflę roztopionego metalu, wyobrażenie z kogutem (w wierzeniach kur to zwierzę ogniowo-solarne, również składane w ofierze bogu Didis Lado) i psem (por. Mitra/Mithra), a nawet zbieżny czas wspomnienia ze świętem bałtyjskiego boga Didis Lado. Z kolei kamień wmurowany w ścianę sierpeckiej Fary zawiera wyobrażenie koguta wskazującego na symbol identyczny do centralnego elementu z herbu Łada.

6. Św. Michał jako postać zastępująca w Polsce pierwotnego boga ładu, prawa, wojny i ognia. Wyraźny związek inkulturacyjny uwidacznia się tu poprzez powiązania z ogniem, wojną, prawem, patronowaniu przysięgom, również małżeńskim i dębem, który w polskich wierzeniach ludowych poświęcony jest nie tylko gromowładcy (jak się powszechnie uważa) ale również, co zwykle jest pomijane słońcu i bogowi słońca. Istnieją także lub istniały miejsca kultu św. Michała identyfikowane z wcześniejszym kultem pogańskim. Są to przede wszystkim krakowska Skałka, lubelska fara (wraz z kultowym dębem) oraz góra Michałek na Kopcach Jasienickich. Dodajmy, że jeszcze w czasach bitwy pod Grunwaldem w Polsce powszechnie przysięgano na Słońce, a także uroczyście witano jego wschód.

I wiele więcej. Zapraszamy!

liniaszara.jpg

Łada - wódz i bóg wojny czy strażnik ładu i prawa?

Grzegorz Niedzielski


Spis treści:

1. Imię boga
2. Herb Łada
3. Strzała i widły
4. Lew i kur
5. Łada, Dażbóg i św. Michał


> Wersja PDF artykułu (białe tło) <

liniaszara.jpg

1. Imię boga


Łada, „polański Mars”, jest kolejnym po Jessie bogiem wymienionym przez Długosza i wzmiankowanym we wcześniejszych źródłach, którego postać wciąż wymyka się interpretacjom historyków religii. W dotychczasowych badaniach nie ma nawet pewności, czy Łada był bogiem czy może boginią, bo sam polski kronikarz wymienia to imię również w takim kontekście. Dlaczego zapis Długosza i wcześniejsze źródła są, wbrew krytyce Aleksandra Brücknera, istotnym źródłem dla rekonstrukcji religioznawczych, pisałem już we wcześniejszym artykule dotyczącym Jessy. Obecnie nie będę się skupiał na ich uzasadnianiu, ale chciałbym przejść bezpośrednio do rozważań na temat boga. Co dokładnie mówią o nim zapisy? Przyjrzyjmy się im bezpośrednio:

- „Marsa nazywali Ładą [dosłownie: Lyada]. Wyobraźnia poetów uczyniła go wodzem i bogiem wojny. Modlili się do niego o zwycięstwa nad wrogami oraz o odwagę dla siebie, cześć mu oddając bardzo dzikimi obrządkami.”[1] (Roczniki, czyli kroniki sławnego Królestwa Polskiego Jana Długosza, 1455 – 1480 r.)

- „[Łada] bogini polska, którą na Mazowszu w miejscowości i wsi Łada czczono.”[2] (Insignia seu clenodia Regni Poloniae Jana Długosza, 1464 – 1480 r.)

- „Zabraniajcie również klaskań i śpiewów, w których wzywa się imiona bożków Lado, Yleli, Yassa, Tya, a które się zwykło odprawiać podczas Zielonych Świąt.”[3] (Statua provincialia breviter -1420 r.)

- „Polacy jeszcze teraz około Zielonych Świąt czczą bożków Alado, Gardzyna, Yesse...”[4] (Postilla Husitae anonymi, przed 1450 r.)

- „niestety nasi starcy, starki i dziewczęta nie przykładają się do modłów, aby godni byli przyjąć Ducha św, ale niestety w te trzy dni <Zielonych Świątek>, co by należało spędzić na rozmyślaniu, schodzą się starki, kobiety i dziewczęta nie do kościoła, nie na modły, ale na tańce, nie Boga wzywać, ale diabła, mianowicie Ysaya, Lado, Ylely, Yaya (…). Tacy (…) jeśli nie będą pokutować, przejdą z Yassa, Lado na wieczne potępienie”[5]. (Sermones per circulum anni Cunradi, 1423 r.)

- „bóstwami Polaków były te: <Alado, Agyeʃsze>”[6] (glosa przy S. Adalberti vita - 1450 r.)

- „Albowiem nie zbawia się człowiek w imię Łado [dosłownie: Lado], Jassa, !Quia, Nija, tylko w imię Jezusa Chrystusa (…) Nie Łada, nie Jassa, nie Nija, które są skądinąnd imionami bożków tu w Polsce czczonych, jak zaświadczają niektóre kroniki samych Polaków...”[7] (Postylla Łukasza z Wielkiego Koźmina, około 1405-1412 r., najstarsze źródło z wymienionych powyżej).

Później, po Długoszu, jedynie w Kronice Polskiej, Litewskiej, Żmudzkiej i wszystkiej Rusi Macieja Stryjkowskiego (1582 r.) pojawia się istotniejsza wzmianka o żmudzkim i litewskim Dzidzis Lado:

„Dzidzis Lado to jest wielki bóg którego... święta... obchodzili w karczmach, a niewiasty i panny na łąkach i po ulicach tańce, ująwszy się około za ręce, stroili, śpiewając żałośnie, a powtarzając: 'łado, łado, łado, Didis musu Dewie' to jest: 'wielki nasz boże Lado!', co i dziś jeszcze... czynią”.[8].

Leszek Kolankiewicz za którym podaję cytat, wspomina w tym samym ustępie, że lituanista Marcin Niemojewski wyjaśnia dzidzis jako dzukską (jeden z dialektów bałtyjskich) formę didys - „Wielki”, w zgodzie z przekazem Stryjkowskiego. Na południu Słowiańszczyzny, w Serbii i Chorwacji okrzyk Lado pojawia się natomiast w pieśniach związanych z obrzędowymi tańcami dziewcząt z mieczami, wzmiankowanymi w Polsce przez Łukasza z Koźmina[9]. Występuje w nich postać zwana Królową Ljelją, obok której pojawia się Król z mieczem.[10] Powróćmy jednak do Długosza - kronikarz wzmiankuje Ładę dwukrotnie, raz jako boga wojny, dwa – jako polską boginię z Mazowsza. Czyżby zaprzeczał sam sobie? Niekoniecznie, istniały przecież boskie pary, jak Frej i Freja (Germanie), Surja - bogini i Surja– bóg, Indra i Indrani (wedyjscy Ariowie), a w ludowej demonologii Śląska obok Marzanny pojawia się Marzaniok. Mógł więc też istnieć Łada – bóg i Łada – bogini. Czeska glosa do Mater Verborum kojarzy Ładę z Wenus, co jak twierdzi Artur Kowalik, każe identyfikować Ładę – boginię z długoszową Dzidzileylą,[11] to już jednak temat na odrębny artykuł.

Kronika_Dlugosza_1615.jpg
"Roczniki, czyli kroniki sławnego Królestwa Polskiego"
Jan Długosz. Wydanie z roku 1615.

Co oznacza imię boga? Najwyraźniej posiada ono jakieś związki z *leudho– „wolny [człowiek]”. Pochodzący od niego wyraz ljudin posiada znaczenie „wolny mąż”, tak jak ludzie to „wolni”, na Litwie termin ljaudis oznaczał „lud”. Określenia te odnoszą się do „wolnego męża”, w przeciwieństwie do „człowieka”, czyli sługi, członka czeladzi, niewolnego. Wolnym człowiekiem był zaś ten, kto posiadał własną ziemię. W średniowieczu wolną od lenna ziemię, dziedziczną własność rodu, nazywano z łaciny alodem, alodium. Dość blisko od tych określeń do Alado, wykazującego jakieś związki z ie. *leudh- / *loudh- / *ludh-, „wolno urodzony”. Słowianie stosowali zbliżone określenia na pole, a dokładnie - dziewiczą, nie uprawianą jeszcze ziemię, przygotowaną do zasiewu przez wypalenie lasu. Brzmiały one: lęd, lędo, łęda, na Rusi również – lado. Pokrewne łęgi, ługi– „nieużytki”, popularne są w nazwach miejscowości (np. Ługów, Ługi). Nieuprawiana, przygotowana do orki i zasiewu ziemia przyrównywana jest w ludowym obrazowaniu do młodej, dziewiczej kobiety. Najwyraźniej stąd pochodzi nazwa wsi Łada i bogini Łada, wzmiankowane przez Długosza.[12] Zakres znaczeniowy przywołanej terminologii przywodzi natomiast na myśl bardzo mało znanego boga z mitologii germańskiej - Lóðurra, o którym wiadomo tylko tyle, że wraz z Odynem i Hoenirem ożywił pierwszych ludzi – Aska i Emblę (“Ducha nie mieli, rozumu nie posiadali,/ ciepła ni głosu, ni podobieństwa do bogów./ Ducha dał Odyn, rozum dał Hoenir,/ ciepło dał Lodurr i podobieństwo do bogów.”Voluspa 11-16 [13] i posiada jakieś związki z ciepłem oraz życiem. Pod mianem Lóðurr kryje się zapewne jakaś bardziej znana, mityczna postać, nie wiadomo jednak jaka (różne, rozbieżne koncepcje badaczy utożsamiają go m.in. z bratem Odyna - Wilim lub We, Frejem a nawet Lokim), natomiast imię jest łączone ze staronordyckimi terminami lóð - “ziemia, owoc”, ljóðar - “ludzie”, laða -”być atrakcyjnym, ładnym”. Bardzo dobrze odpowiada to zakresowi terminologii, który można połączyć z Ładą. Cóż jednak z tego, skoro o Lóðurze wiadomo jeszcze mniej niż o Ładzie...

Istnieje jednak druga grupa odniesień lingwistycznych, również mających zastosowanie do miana Łady. Określenie „ładny” w staropolskim oznaczało nie tyle, jak dzisiaj - „piękny”, ale raczej - „należyty”, „okazały”, „pokaźny”, „dobrze zrobiony”, przykładny, przykład (wzór). Staroruskie ładnyj, to nic innego jak „porządny”, a dawne ładzić oznacza „porządkować”, „szykować” (także współcześnie ugładzić/wygładzić). Zresztą i przymiotnik ładny, w dawnym rozumieniu należałoby uściślić, jako „harmonijny, uporządkowany”, poddany określonym prawom. Wskazuje to, że bóg o imieniu Łada musiał szczególną opieką otaczać sferę prawa - „ładu”.[14] Czy to nie dziwne w stosunku do boga wojny? Z tego przecież powodu Leszek Kolankiewicz, biorąc pod uwagę etymologię imienia, wątpił w długoszową identyfikację Łady z Marsem.

Jeśli chcemy rozwiązać tę zagadkę, musimy wziąć pod uwagę wierzenia ludów z którymi Słowianie bezpośrednio się stykali i które mogły wywrzeć istotny wpływ na ich wierzenia. Pod uwagę należałoby tu wziąć dwa kręgi kulturowe. Pierwszym, dość dobrze już poświadczonym przez naukę (np. prace T. Sulimirskiego czy K. Moszyńskiego) jest wschodni – irański, który należy zresztą rozciągnąć nie tylko na właściwe plemiona irańskojęzyczne (Scytowie, Sarmaci), ale również pozostające pod ich wpływem kulturowym plemiona tureckie i ugrofińskie (np. Awarowie). Drugim, słabiej zbadanym, jest krąg celto-germański, kultura przeworska istniejąca na ziemiach Polski w pierwszych wiekach naszej ery była bowiem konglomeratem plemion celtyckich (szczególnie w rejonie Śląska, Kujaw i części Małopolski), germańskich, a możliwe nawet, że w najbardziej na wschód wysuniętych rejonach zawierała element słowiański.[15] Co więcej, współczesne badania antropologiczne i genetyczne (choć nie wyrokując o przynależności etnicznej) jednoznacznie wykazują największe podobieństwo populacji wspomnianej tu kultury przeworskiej do późniejszych, średniowiecznych populacji Słowian Zachodnich. Powszechnie dotąd panujący pogląd głosił, że ziemie obecnej Polski, przed przybyciem Słowian były tzw. pustką osadniczą. Dotychczasowi mieszkańcy opuścili swoje siedziby, a na ich miejsce przybyli nowi osadnicy. Jak jednak pisze Jerzy Gąssowski, chociaż odpływ ludności z naszych terenów był znaczący, to nie całkowity. Jak się szacuje, od początku IV wieku, ze szczytem w V wieku, ziemie Polski opuściło około 60% zamieszkującej ją populacji „przeworczyków” (przede wszystkim – Wandalów), emigrując na Zachód.[16] Oznacza to jednak, co zwykle jest pomijane, że 40% ludności pozostało na miejscu i zostało wchłoniętych przez słowiańskich przybyszów. To wciąż znacząca ilość! Na pewno wystarczająca, by brać w rekonstrukcjach pod uwagę wierzenia celtyckie i germańskie.

Lada_Tyr.jpeg
Bóg Tyr jako Mars (Manuskrypt islandzki z XVIII wieku)

W tych ostatnich, z Marsem identyfikowano boga Tyra. Był on nie tylko patronem wojny, ale także sprawiedliwości i porządku, gwarantem dotrzymania umów i przysiąg. Może więc jak on, odpowiedzialny byłby Łada za zgodę, „mir” uzyskany na wiecu (po staroskandynawsku – thingu)? Tyra zwano przecież „Marsem thingowym” przewodniczącym zgromadzeniu (thingowi) wolnych ludzi, na którym podejmowano decyzje dotyczące wojen, umów, traktatów, a także rozstrzygano spory. W kontekście słowiańskiego boga czynność ta nabierałaby również pewnego, szczególnego zabarwienia. Ładzenie bowiem, jak dawniej mówiono, odbywało się i między małżonkami. Skoro tak, pierwotnego źródła imienia Łady należy upatrywać w rdzeniach słowotwórczych *lōudh-, *leudh-, *lu-n-dh- oznaczających „ład”, „porządek”, w dawnej formie ladъ.

Aleksander Brückner imię boga, znanego w zapisach jako Łada, Łado, Lada, Alado, skojarzył z występującymi na Rusi określeniami łada -„oblubieniec, mąż, pan młody” i „oblubienica, kochanka, żona, panna młoda”, w czym zresztą przypomina likijskie lada - „żona, matka”. Skoro tak, znakomitym przykładem porównawczym dla Łady byłby celtycki bóg Lugh i etnonim zamieszkujących ziemie polskie germańskich, ale podległych kulturowym wpływom celtyckim Lugiów. Plemienna nazwa Lugiów bywa czasami łączona z bogiem Lughiem. Jest to poddawane krytyce, moim zdaniem słusznej, ale też nie do końca, przez co zwykle dochodzi do przysłowiowego wylania dziecka z kapielą. Imię Lugha było dawniej łączone z ie. rdzeniem *leuk-rozbłyskujące światło, blask“, bardziej prawdopodobne jest jednak wywodzenie go od celtyckiego rdzenia *lugios- „przysięga“ i irlandzkiego lugh, związanego z „bluźnierstwem, klątwą, kłamstwem, więzią, wspólnotą, wiążącą przysięgą„.[17] Jerzy Strzelczyk, odnosząc się do miana Lugiów, proponuje wywodzenie nazwy od terminów: gockiego liuga - „małżeństwo”, starofryzyjskiego logia - „żenić się”, iryjskiego luige - „przysięga”, chociaż należałoby zwrócić przy okazji uwagę na starogermańskie *lugja i starogórnoniemieckie luggi - „kłamliwy”, co jest jednak jego zdaniem pojęciem wtórnym i nadanym z zewnątrz. Lugiowie byliby więc „zaprzysiężonymi, skonfederowanymi, związanymi przysięgą”.[18]

W ten sposób imię Łady - „ładzącego”, a zarazem „pana młodego, męża” odpowiada wzmiankowanym: gockiemu liuga - „małżeństwo”, starofryzyjskiemu logia - „żenić się”, iryjskiemu luige - „przysięga”. Pierwotne źródło imienia Łady leży więc we wzmiankowanych wyżej, indoeuropejskich rdzeniach słowotwórczych *lōudh-, *leudh-, *lu-n-dh- oznaczających „ład”, „porządek”, u nas, w starej formie - ladъ. Podobnie, można go odnieść do średniowiecznego, łacińskiego laudum - „protokół, uchwała, wyrok sądu rozjemczego”. Uchwały podejmowane w Polsce od XIV wieku przez wiece dzielnicowe, a więc w jakiejś mierze odpowiedniki wcześniejszych wieców ludowych, a później sejmiki ziemskie, zwane były - lauda. Termin najprawdopodobniej wywodzi się z łacińskiego lautus - „czysty, dostojny, przyzwoity, doskonały”. Od tego samego, łacińskiego lautus, tworzono również imiona, jak Laudo, które znamy także w formach: Lautus, Laudus, Lauto, z francuskiego - Laud i Lô, bliskoznacznych i podobnych brzmieniem do Łady. Znaczenie łacińskiego lautus jest zbieżne ze staropolskim rozumieniem przymiotnika ładny - „należyty”, „porządny”, „dobrze zrobiony”, wywodząc się najwyraźniej z tego samego, indoeuropejskiego rdzenia lōudh-, *leudh-, *lu-n-dh-. Co prawda ładzenie odbywało się i między małżonkami, nie zapominajmy jednak, że małżeństwo w dawnych czasach funkcjonowało jako rodzaj przymierza zawieranego między rodami.[19]

Skoro tak, dla prawidłowego zrozumienia znaczenia imienia polańskiego Łady i jego postaci, należałoby zapoznać się dokładniej z etymologią indoirańskiego Mithry/Mitry, najbardziej chyba znanego boga o tym zakresie kompetencji. Imię boga wywodzi się ze starych, indoeuropejskich rdzeni *mei-„wymieniać” / *mē-„mierzyć”. Wskazuje to na faktyczną opiekę, jaką bóg sprawował nad zawieranymi przez ludzi umowami. Awestyjskie miѳra znaczy dosłownie – „kontrakt, umowa”. W religii kontrakt, na zasadzie ofiary i związanej z tym wymiany dóbr i usług, funkcjonuje również między ludźmi a bogami i duchami. Mithra stał się przez to w Iranie obrońcą kosmicznego prawa, którego ziemskim ucieleśnieniem pozostawał władca, sprawujący pierwotnie przede wszystkim władzę sądowniczą. Sanskryckie mitra oznacza „przyjaciela, druha”, później, ogólnie „miłość”, „dobroć” i „Słońce”, sam bóg pozostawał zaś strażnikiem prawa. Identyczny zakres znaczeniowy przenosiło średnioperskie mehr / mihr.[20] Jako przydomek wedyjskiego Mitry wymieniano jatajadźdźnia– „łączący ludzi”. Bardzo podobne znaczenie nadaje się w językach słowiańskich mirowi, o zakresie obejmującym – „pokój”, „zgodę”, „prawo”, a nawet „świat”, pozostający przecież domeną porządkującego go, boskiego prawa.

Również u Bałtów, jak w łotewskim miers, oznacza „pokój / spokój”. Nasze mirny, to „zgodny”, a od tego samego rdzenia pochodzi określenie „miły”. Druga, leksykalna grupa znaczeniowa, łącząca się z Mitrą, wskazuje w językach słowiańskich na terminy „miara, mierzyć, wymiar, miarkować”, czyli odwołuje się do indoeuropejskich rdzeni *mei-„wymieniać” i *mē-„mierzyć”. Jednakże, chociaż mir i jego pochodne są dla Słowian bardzo popularnymi określeniami, identycznymi w znaczeniu, co obecne na indoirańskim Wschodzie mitra, nie występuje w ramach żadnego, zanotowanego imienia boga. W zamian pojawia się natomiast Łada, którego imię utworzono od pokrewnego znaczeniowo mirowi - „zgodzie, prawu, pokojowi” termimu ladъ - „ład, porządek”. Charakterystyczne mogą być tutaj również znaki stawiane przez chłopów niepiśmiennych na umowach w postaci krzyża równoramiennego – lub znaki krzyży równoramiennych (solarno-uranicznych) na kamieniach i w miejscach granicznych – które potwierdzają zawarcie umowy pod pieczą Łado. Wskazywałoby to, że Łada jest bogiem o charakterze mitraiskim.[21] Dobrze jednak byłoby to potwierdzić jakimiś innymi, niż lingwistyka sposobami.

Następny rozdział >>>

> Wersja PDF (wszystkie rozdziały) <

liniaszara.jpg
[1] J. Strzelczyk, Mity, podania i wierzenia dawnych Słowian, Poznań 1998, s. 125.
[2] A. Kowalik, Kosmologia dawnych Słowian, Prolegomena do teologii politycznej dawnych Słowian, Kraków 2004, s. 335, tłumaczenie własne z łaciny („deae Polonicae, que in Mazovia, in loco et in villa Lada colebatur”)
[3] Cytat za: L. Kolankiewicz, Dziady. Teatr święta zmarłych, Gdańsk 1999, s. 418
[4] j.w.
[5] j.w.
[6] Cytat za: L. Kolankiewicz, Dziady..., dz. cyt.,, s. 420.
[7] Cytat za: L. Kolankiewicz, Dziady..., dz. cyt.,, s. 417.
[8] L. Kolankiewicz, Dziady..., dz. cyt.,, s. 441.
[9] Dokładną ich analizę przedstawił Krzysztof Bracha: K. Bracha, Tria ydola Polonorum na Zielone Świątki w krytyce kaznodziejskiej późnego średniowiecza [w:] Sacrum pogańskie – sacrum chrześcijańskie. Kontynuacja miejsc kultu we wczesnośredniowiecznej Europie Środkowej, Warszawa 2010, str. 380
[10] Z. Vitez, Kraljice: između seoskih djevojačkih ophoda i folklorne pozornice. Internet: http://hrcak.srce.hr/27536 [dostęp 01.02.2012]
[11] A. Kowalik, Kosmologia dawnych Słowian, Prolegomena do teologii politycznej dawnych Słowian, Kraków 2004, s. 336
[12] G. Niedzielski, Królowie z gwiazd. Mitologia plemion prapolskich, Sandomierz 2011, s. 115
[13] L. P. Słupecki, Mitologia skandynawska w epoce Wikingów, Kraków 2003, s. 37
[14] G. Niedzielski, Królowie..., s. 118
[15] J. Strzelczyk, Wandalowie i ich afrykańskie państwo, Warszawa 1992, s. 36.
[16] J. Gąssowski, Kultura pradziejowa na ziemiach Polski, Warszawa 1985 , s. 260-261.
[17] A. McBain, An Etymological Dictionary of the Irish Language Section 25, 1982, [w:] http://www.ceantar.org/Dicts/MB2/mb25.html [dostęp 7.09.2011].
[18] J. Strzelczyk, Wandalowie i ich afrykańskie państwo, Warszawa 1992, s. 34.
[19] Powyższy wywód powtarzam za moją książką Sandomierz mityczny, która ukarze się w tym roku w Wydawnictwie Armoryka. Zamieszczam tam również więcej odniesień na temat Łady.
[20] Stąd również budda Maitreja jest uosobieniem miłującej dobroci maitri.
[21] Cały, powyższy wywód powtarzam za moją książką Królowie z gwiazd. Mitologia plemion prapolskich, dz, cyt., str. 117-118
liniaszara.jpg
tani cms